Рушанский язык
Рушанский язык — памирский язык рушанцев, ближайший родственник шугнанского языка.
| Рушанский язык | |
|---|---|
| Самоназвание | rixū̊n ziv, риху̊н зив |
| Страны | Таджикистан, Афганистан |
| Регион | Памир |
| Официальный статус | Горно-Бадахшанская автономная область (наряду с таджикским) |
| Общее число говорящих | 18 000 (1990) |
| Статус | есть угроза исчезновения |
| Классификация | |
| Категория | Языки Евразии |
| Языковая семья |
|
| Письменность | кириллица |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 1378 |
| LINGUIST List | sgh-rus |
| ELCat | 5870 |
| Glottolog | rush1239 |
Письменность
До конца XX века рушанский язык являлся бесписьменным. В начале 1990-х годов был разработан рушанский алфавит на основе кириллицы, но на практике он практически не использовался. В 2001 году Институт перевода Библии издал Евангелие от Луки на рушанском языке, в котором текст был набран кириллицей и латиницей (алфавиты были разработаны специально для этого издания).
| Кир. | Лат. | Кир. | Лат | Кир. | Лат | Кир. | Лат | Кир. | Лат | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| А а | A a | Д д | D d | Й й | Y y | П п | P p | Ф ф | F f | ||||
| А̄ а̄ | Ā ā | Д̌ д̌ | Δ δ | К к | K k | Р р | R r | Х х | X x | ||||
| Б б | B b | Е е | E e | Қ қ | Q q | С с | S s | Х̌ х̌ | X̌ x̌ | ||||
| В в | V v | Ж ж | Ž ž | Л л | L l | Т т | T t | Ц ц | C c | ||||
| В̌ в̌ | W w | З з | Z z | М м | M m | Т̌ т̌ | Θ ϑ | Ч ч | Č č | ||||
| Г г | G g | Ҙ ҙ | Ӡ ӡ | Н н | N n | У у | U u | Ҷ ҷ | J̌ ǰ | ||||
| Г̌ г̌ | Ɣ̌ ɣ̌ | И и | I i | О о | O o | Ӯ ӯ | Ū ū | Ш ш | Š š | ||||
| Ғ ғ | Ɣ ɣ | Ӣ ӣ | Ī ī | О̄ о̄ | Ō ō | У̊ у̊ | Ů ů |
В 2015 году в Душанбе был издан сборник рушанского фольклора «Даргилмодак». В нём использован кириллический алфавит, максимально приближенный к таджикскому алфавиту.
Лексика
Несмотря на то, что лексика рушанского языка имеет много общего с лексикой других восточноиранских языков, много лексических единиц встречаются только в нём и в родственном сарыкольском, но отсутствует в других восточноиранских языках (ваханском, пуштунском, авестийском).
| Русский перевод | Фарси | Таджикский | Шугнанский | Рушанский | Сарыкольский | Ваханский | Пушту | Авестийский |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| сын | pesær (پسر) | pisar (писар) | puts | puc | pɯts | putr | zoj (زوي) | putra |
| огонь | ɒtiʃ (اتش) | otaʃ (оташ) | joːts | yuc | juts | rɯχniɡ | wor, or(اور) | âtar |
| вода | ɒb (اب) | ob (об) | xats | xats | xats | jupk | obə(ابہ) | aiwyô, ap |
| кисть руки | dæst (دست) | dast (даѕт) | ðust | ðost | ðɯst | ðast | lɑs(لس) | zasta |
| ступня | pɒ (پا) | po (по) | poːð | pu:ð | peð | puð | pxa, pʂa(پښہ) | ? |
| зуб | dændɒn (دندان) | dandon (дандон) | ðinðʉn | ðinðon | ðanðun | ðɯnðɯk | ɣɑx, ɣɑʂ(غاښ) | ? |
| глаз | tʃæʃm (چشم) | tʃaʃm (чашм) | tsem | cam | tsem | tʂəʐm | stərɡa(سترګه) | chashman |
| лошадь | æsb (اسب) | asp (асп) | voːrdʒ | vurdʒ | vurdʒ | jaʃ | âs(آس) | aspa |
| облако | æbr (ابر) | abr (абр) | abri | abr | varm | mur | uriədz(اوريځ) | ? |
| пшеница | gændom (گندم) | gandum (гандум) | ʒindam | ʒindam | ʒandam | ɣɯdim | ɣanəm(غانم) | ? |
| мясо | ɡuʃt (گوشت) | ɡuʃt (гушт) | ɡuːxt | ɡuːxt | ɡɯxt | ɡuʂt | ɣwəxa, ɣwəʂa(غوښہ) | ? |
| много | besjɒr (بسيار) | bisjor (бисёр) | bisjoːr | ghak,fana | pɯr | təqi | ɖer, ziyât(ډېر، زيات) | paoiri, paoirîsh, pouru |
| высокий | bolænd (بلند) | baland (баланд) | biland | biland | bɯland | bɯland | lwəɻ(لوښ) | berezô, berezañt |
| далеко | dur (دور) | dur (дур) | ðar | ðar | ðar | ðir | ləre(لره، لرې) | dûra, dûrât |
| хороший | χub (خوب) | χub (хуб) | χub | bashand | tʃardʒ | baf | xə, ʂə(ښہ) | vohu |
| маленький | kutʃik (كوچك)) | χurd (хурд) | dzul | bucik | dzɯl | dzəqlai | ləɡ, ləʐ(لېږ) | ? |
| говорить | goft (گفت) | guft (гуфт) | lʉvd | luvd | levd | xənak | wajəl(ويل) | aoj-, mrû-, sangh- |
| делать | kærd (كرد) | kard (кард) | tʃiːd | tʃigo | tʃeiɡ | tsərak | kawəl(کول) | kar- |
| видеть | did (ديد) | did (дид) | wiːnt | wuːnt | wand | winɡ | lidəl(ليدل) | dî- |
Примечания
- Shughni at Ethnologue (18th ed., 2015)
- Институт перевода Библии. Дата обращения: 27 августа 2016. Архивировано 23 января 2022 года.
- Нашри китобе бо номи «Даргилмодак» ба забони рӯшонӣ. Радиои Озодӣ. 29 июня 2015. Архивировано 10 июня 2017. Дата обращения: 21 мая 2017.
- Khushruz. Outline of the Tajik language (塔吉克语简志/Tǎjíkèyǔ Jiǎnzhì). — Beijing: Nationalities Publishing House, 1985.
Литература
- И. И. Зарубин. Бартангские и рушанские тексты и словарь. М.-Л., 1937.
- Payne, John, «Pamir languages» in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), 417—4
Википедия, чтение, книга, библиотека, поиск, нажмите, истории, книги, статьи, wikipedia, учить, информация, история, скачать, скачать бесплатно, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, картинка, музыка, песня, фильм, игра, игры, мобильный, телефон, Android, iOS, apple, мобильный телефон, Samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ПК, web, Сеть, компьютер, Информация о Рушанский язык, Что такое Рушанский язык? Что означает Рушанский язык?
Rushanskij yazyk pamirskij yazyk rushancev blizhajshij rodstvennik shugnanskogo yazyka Rushanskij yazykSamonazvanie rixu n ziv rihu n zivStrany Tadzhikistan AfganistanRegion PamirOficialnyj status Gorno Badahshanskaya avtonomnaya oblast naryadu s tadzhikskim Obshee chislo govoryashih 18 000 1990 Status est ugroza ischeznoveniyaKlassifikaciyaKategoriya Yazyki EvraziiYazykovaya semya Indoevropejskaya semya Indoiranskaya vetvIranskaya gruppaVostochnoiranskaya podgruppaYugovostochno iranskie yazykiPamirskie yazyki dd dd dd dd Pismennost kirillicaAtlas of the World s Languages in Danger 1378LINGUIST List sgh rusELCat 5870Glottolog rush1239PismennostDo konca XX veka rushanskij yazyk yavlyalsya bespismennym V nachale 1990 h godov byl razrabotan rushanskij alfavit na osnove kirillicy no na praktike on prakticheski ne ispolzovalsya V 2001 godu Institut perevoda Biblii izdal Evangelie ot Luki na rushanskom yazyke v kotorom tekst byl nabran kirillicej i latinicej alfavity byli razrabotany specialno dlya etogo izdaniya Alfavity IPB dlya rushanskogo yazyka Kir Lat Kir Lat Kir Lat Kir Lat Kir LatA a A a D d D d J j Y y P p P p F f F fA a A a D d D d K k K k R r R r H h X xB b B b E e E e Қ k Q q S s S s H h X x V v V v Zh zh Z z L l L l T t T t C c C cV v W w Z z Z z M m M m T t 8 ϑ Ch ch C cG g G g Ҙ ҙ Ӡ ӡ N n N n U u U u Ҷ ҷ J ǰG g Ɣ ɣ I i I i O o O o Ӯ ӯ u u Sh sh S sҒ g Ɣ ɣ Ӣ ӣ i i O o Ō ō U u U u V 2015 godu v Dushanbe byl izdan sbornik rushanskogo folklora Dargilmodak V nyom ispolzovan kirillicheskij alfavit maksimalno priblizhennyj k tadzhikskomu alfavitu LeksikaNesmotrya na to chto leksika rushanskogo yazyka imeet mnogo obshego s leksikoj drugih vostochnoiranskih yazykov mnogo leksicheskih edinic vstrechayutsya tolko v nyom i v rodstvennom sarykolskom no otsutstvuet v drugih vostochnoiranskih yazykah vahanskom pushtunskom avestijskom Sravnitelnaya tablica leksiki semi iranskih yazykov Russkij perevod Farsi Tadzhikskij Shugnanskij Rushanskij Sarykolskij Vahanskij Pushtu Avestijskijsyn pesaer پسر pisar pisar puts puc pɯts putr zoj زوي putraogon ɒtiʃ اتش otaʃ otash joːts yuc juts rɯxniɡ wor or اور atarvoda ɒb اب ob ob xats xats xats jupk obe ابہ aiwyo apkist ruki daest دست dast daѕt dust dost dɯst dast lɑs لس zastastupnya pɒ پا po po poːd pu d ped pud pxa pʂa پښہ zub daendɒn دندان dandon dandon dindʉn dindon dandun dɯndɯk ɣɑx ɣɑʂ غاښ glaz tʃaeʃm چشم tʃaʃm chashm tsem cam tsem tʂeʐm sterɡa سترګه chashmanloshad aesb اسب asp asp voːrdʒ vurdʒ vurdʒ jaʃ as آس aspaoblako aebr ابر abr abr abri abr varm mur uriedz اوريځ pshenica gaendom گندم gandum gandum ʒindam ʒindam ʒandam ɣɯdim ɣanem غانم myaso ɡuʃt گوشت ɡuʃt gusht ɡuːxt ɡuːxt ɡɯxt ɡuʂt ɣwexa ɣweʂa غوښہ mnogo besjɒr بسيار bisjor bisyor bisjoːr ghak fana pɯr teqi ɖer ziyat ډېر زيات paoiri paoirish pouruvysokij bolaend بلند baland baland biland biland bɯland bɯland lweɻ لوښ berezo berezantdaleko dur دور dur dur dar dar dar dir lere لره لرې dura durathoroshij xub خوب xub hub xub bashand tʃardʒ baf xe ʂe ښہ vohumalenkij kutʃik كوچك xurd hurd dzul bucik dzɯl dzeqlai leɡ leʐ لېږ govorit goft گفت guft guft lʉvd luvd levd xenak wajel ويل aoj mru sangh delat kaerd كرد kard kard tʃiːd tʃigo tʃeiɡ tserak kawel کول kar videt did ديد did did wiːnt wuːnt wand winɡ lidel ليدل di PrimechaniyaShughni at Ethnologue 18th ed 2015 Institut perevoda Biblii neopr Data obrasheniya 27 avgusta 2016 Arhivirovano 23 yanvarya 2022 goda Nashri kitobe bo nomi Dargilmodak ba zaboni rӯshonӣ Radioi Ozodӣ 29 iyunya 2015 Arhivirovano 10 iyunya 2017 Data obrasheniya 21 maya 2017 Khushruz Outline of the Tajik language 塔吉克语简志 Tǎjikeyǔ Jiǎnzhi Beijing Nationalities Publishing House 1985 LiteraturaI I Zarubin Bartangskie i rushanskie teksty i slovar M L 1937 Payne John Pamir languages in Compendium Linguarum Iranicarum ed Schmitt 1989 417 4
