Википедия

Севернокашубский диалект

Севернокашу́бский диале́кт (кашуб. nordowòkaszëbsczi dialekt, пол. północnokaszubski dialekt) — один из трёх диалектов кашубского языка (или кашубской группы диалектов польского языка) в северной части территории его распространения, включающей Пуцкий повят, восточную часть Вейхеровского повята и предместья Гдыни в Поморском воеводстве. В начале XX века севернокашубские говоры были также распространены в приморских частях Лемборкского и Слупского повятов, включая говоры словинцев в районе озёр Лебско и Гардно, также входивших в севернокашубский диалектный ареал.

image
Территория распространения севернокашубских говоров на карте диалектов кашубского языка Ф. Лоренца

В Северном диалекте кашубского языка наиболее ярко выражены типично кашубские языковые особенности, включая архаичные явления западнолехитского типа, он, в сравнении с среднекашубским и Южнокашубским диалектами, испытал меньшее великопольское и севернопольское влияние, при этом в нём сильнее проявляется воздействие немецкого языка. Языковое своеобразие Севернокашубского, как и других диалектов кашубского языка — в разной степени для каждого — связано с наличием западнолехитских черт (частично сохраняющихся до сих пор) в диалекте племени поморян (от которого произошли современные кашубские диалекты); с географическим положением на периферии лехитского ареала вдали от центральных польских диалектов; с особой поморской культурой и с влиянием немецкого языка.

Область распространения и говоры

image
Размещение говоров Севернокашубского диалекта в начале XX века
На основе данных

Говоры Севернокашубского диалекта распространены на побережье Балтийского моря в Поморском воеводстве к западу от новых смешанных диалектов польского языка (до Второй мировой войны граничил с нижненемецкими диалектами) и к северу от говоров среднекашубского диалекта. Основными севернокашубскими говорами являются: Словинский, Кабатский (Глувчицкий), Осецкий, , Гневинско-Салинский, Быляцкие (Пуцкий, Халупский, Оксивский), Люзинско-Вейхеровский, Лесацкий и Келенский говоры. Части из этих говоров уже не существует, в западных районах территории распространения Севернокашубского диалекта кашубское население, в основном протестантское, перешло на немецкий язык в кон. XIX — нач. XX вв., в первую очередь в районах до Второй мировой войны входивших в состав Германии.

Современные севернокашубские говоры соответствуют выделенному в классификации Ф. Лоренца (представленной им в первом томе Поморской грамматики (Gramatyka Pomorska)) Севернопоморскому диалекту, противопоставляемому второму крупному диалекту — Южнопоморскому. Территория Севернопоморского диалекта разделяется на две группы говоров, Словинскую (Słowińszczyzna) (наиболее архаичные говоры) и Севернокашубскую (Kaszubszczyzna północna), последняя из которых отличается большой дробностью и включает в свой состав Северо-западные Кашубские говоры, Северо-восточные Кашубские говоры (с подгруппами, различающимися по реализации в говорах звука ł), Восточные Кашубские говоры и Севернокашубские говоры Стшепча. При этом Ф. Лоренц отмечает, что Словинские и большая часть Северо-Западных Кашубских говоров (по данным на начало XX века) практически вымерли, подвергшись германизации или смешавшись с соседними кашубскими говорами. На немецкий язык перешли большинство носителей Словинских, Глувчицкого, Цеценовского, Харбровско-Лебского, Осецкого и Гневинско-Салинского говоров. Носители Тыловского говора перешли на Жарновецкий, носители Гурского — на Люзинско-Вейхеровский говор, Шинвальдский (Шемудский) смешался с Келенским и Пшедковским говорами:

  • Словинская группа (Западный Словинский (Гарднинский), Восточный Словинский (Смолдзинский))
  • Севернокашубская группа
    • Северо-западные Кашубские говоры (Глувчицкий (говор Кабатков), Цеценовский, Харбровско-Лебский, Осецкий, Гневинско-Салинский, Тыловский, Гурский, Люзинско-Вейхеровский, Шинвальдский (Шемудский))
    • Северо-восточные Кашубские говоры
      • Быляцкие говоры (Ястарнинский, Кузвельдский (Кузницкий), Халупский, Сважевско-Стшелинский, Пуцкий Городской, Стажинско-Меховский, Оксивский)
      • Небыляцкие говоры (Жарновецкий (Жарновский), Пуцкий Сельский, Редский, Хыленский, Велькокацкий)
      • Смешанные Быляцко-Небыляцкие говоры (Румский, говор Грабувки Гдыньской, Витоминский (Витомский))
    • Восточные Кашубские говоры (Лесацкий, Келенский, Важенско-Клосовский, Хващинский, Малокацкий, говор села Колибки (Колибский), Сопотский)
    • Севернокашубские говоры Стшепча (Темпчский, Глодовский)

Основные особенности диалекта

Среднекашубские говоры разделяют все общекашубские черты: появление фонемы ë из кратких *i, *u, *y в определённых позициях; дифтонгизация континуантов ā, ō, ǒ; смешение y и i; отсутствие беглого e (dómk (пол. domek)); переход ra в re, ja в je в начале слова (remiã (пол. ramię)); сохранение мягкости перед *ŕ̥ (cwiardi (пол. twardy)); кашубение; переход мягких k’, g’ в ć, ʒ́ ; сохранение вибрации в ř; асинхронное произношение мягких губных; смешанный тип сандхи; отвердение l’ перед i; окончания прилагательных в родительном пад. ед. числа муж. и ср. рода -ewo; окончание -ta в глаголах 2-го лица мн. числа; словообразование с суффиксом -ak; форма dwa для всех родов и др. При этом, Севернокашубский диалект, наиболее удалённый географически от территории распространения польских диалектов, характеризуется большим числом отличий от польского литературного языка в сравнении с другими кашубскими диалектами, в нём сохраняется больше архаичных языковых черт. Часть севернокашубских явлений встречается в среднекашубском диалекте.

Фонетика

К фонетическим отличиям Севернокашубского диалекта относят сохранение архаичных явлений, как правило, лексикализованных и исчезающих, особый тип ударения:

  1. Наличие неметатизированных сочетаний вида *tort. В современных кашубских говорах данную диалектную черту можно отнести к лексикализованным, такие сочетания сохранились только в некоторых словах: северо-западное кашубское слово warna при северо-восточном кашубском и пол. wrona, севернокашубское starnev при strona в среднекашубском и южнокашубском; в топонимике: Starogard, Karwia, Kartoszyno, Bialogard и др.; в специальной лексике: koza barda (название растения) при broda и др. В литературном кашубском языке такие формы являются неологизмами: parg (пол. próg), barń (пол. broń) и т. д. Формы с trot появились под влиянием польского языка, они постепенно вытеснили из кашубских говоров формы с tart, которые сохранились теперь только на севере. Кашубские гиперкорректизмы grónk (пол. garnek), grósc (пол. garść) показывают исконность западнолехитских форм и позднее распространение восточнолехитских в кашубском языке.
  2. Употребление форм tłot (в польском tlet), также являющееся лексикализованным явлением, сохранившимся преимущественно на севере Кашубии: młoc (пол. mleć) и т. д.
  3. Различие гласных по долготе-краткости, отмечаемое в конце XIX века Ф. Лоренцем и К. Ничем на севере Кашубии, а также интонационные различия в Ястарне, утраченные в XX веке.
  4. В отличие от инициального ударения в Южнокашубском для Севернокашубского диалекта характерно разноместное подвижное ударение с нередко изменённым его исконным местом. Присущий Севернокашубскому динамический характер ударения является причиной различия ударных и подвергающихся редукции безударных гласных.
  5. Отсутствие смычки в dz: cëzy, saza. В современных кашубских говорах сохранились отдельные лексемы с отсутствием смычки в dz, большое число таких слов отмечается в записях вымерших словинских говоров.
  6. Наличие в Быляцких говорах перехода ł в l — былачение, известное также словинским говорам.
  7. В некоторых северо-западных говорах отсутствие перехода k’, g’ в ć, ʒ́.
  8. Отвердение n’ перед согласным и в конце слова в отличие от Южнокашубского диалекта.

Морфология

Как и другие уровни языка, морфология Севернокашубского диалекта характеризуется архаичными чертами: сохранение нестяженных форм глаголов спряжений на -am и -em (spiewajã), окончания -i или в ед. и мн. числе повелительного наклонения (robi, niesëta), образование мн. числа в названии животных с окончанием -owie (krëkowie, kretowie, zajcowie) и др. Многие черты объединяют Севернокашубский с среднекашубским диалектом, в том числе такой инновацией, как образование форм существительных в родительном и дательном пад. по типу прилагательных (в ср. роде: kôzanié — kôzaniégo, kozaniému, в муж. роде: kóń — koniemu). С общекашубским диалектным ареалом (без юго-восточных говоров) объединяет наличие остатков явлений, связанных с двойственным числом, выполняющих функцию мн. числа, и только на севере сохраняющих своё изначальное значение (широкое распространение форм двойственного числа Ф. Лоренц отмечал в вымерших Словинских, Глувчицком и Цеценовском говорах северо-запада): местоимения ma, wa, naju, waju и др., окончание -ama (brzegama) у существительных мн. числа в творительном пад. и др.:

Имена существительные

  1. Наличие укороченных форм существительных в именительном пад., часто встречающееся также в говорах среднекашубского диалекта: jiczëm или jiczmë (jęczmień).
  2. У существительных жен. рода ед. числа на -ła в предложном пад. возможно употребление окончания -i: żëli (o żyle), szkoli (o szkole) и т. п.
  3. У существительных ср. рода на -nié (kôzanié) окончания формируются по типу окончаний прилагательных, в родительном пад. -égo; в дательном пад. -ému: kôzaniégo, szczescégo (-ego произносится как -eṷe); kôzaniému и т. п.
  4. У существительных муж. рода ед. числа в родительном пад. окончание на месте -a; в дательном пад. вместо -owi возможно употребление (psë, królë) или -emu, -omu (koniemu, koniomu); в творительном пад. окончание (произносится ę) вместо -em, главным образом в северо-западных говорах (bratã), такие же окончания характерны для среднекашубского диалекта; в предложном пад. окончание на месте -u, у существительных syn, dóm, bór, wół окончания -e: o sënie, w borze, o wole и т. п.

Парадигма склонения существительных муж. рода ед. числа dóm и kóń:

Севернокашубский Литературный язык Севернокашубский Литературный язык
Именительный падеж dóm dóm kóń kóń
Родительный падеж dom-ё dom-a kon(i)-ё kon(i)-a
Дательный падеж dom-ё dom-owi kon(i)-emu, -omu kon(i)-owi, -u
Винительный падеж dom-a dom-a kon(i)-a kon(i)-a
Творительный падеж dom-ã dom-em kon(i)-ã kon(i)-em
Предложный падеж w domie w dom-u kon(i)-ё kon(i)-u

Местоимения

  1. Распространение личных местоимений жен. рода ед. числа в родительном пад. (наряду с ji); в винительном пад. , nią (наряду с , niã); формы мн. числа в дательном пад. как и в среднекашубском диалекте jima (наряду с jim).
  2. Распространение форм местоимений в родительном пад.: te (наряду с tego), je (наряду с jego), nie (наряду с niego), cze (наряду с czego). Возможны случаи произношения окончания -u или -a: tegu, kogu и др.
  3. Наличие форм указательных местоимений: nen (ten), na (ta), no (to), подобное явление встречается в говорах среднекашубского диалекта.
  4. Формы вопросительных местоимений на : kogóż, koguż (kogo), komóż, komuż (komu), czimże (czim) и др.
  5. Остатки категории двойственного числа в личных местоимениях: именительный пад. (ma; wa), родительный пад. (naju, naji; waju, waji), дательный и творительный пад. (nama; wama). Местоимение ma обозначает мы двое, мы две; nama обозначает нам обоим, нам двум или с нами двумя.

Парадигма личных местоимений 1-го и 2-го лица мн. числа:

Именительный падеж më, ma wë, wa
Родительный падеж nas, nôs, naju, naji was, wôs, waju, waji
Дательный падеж nóm, nama, nami wóm, wama, wami
Винительный падеж nas, nôs was, wôs
Творительный падеж nami, nama wami, wama
Предложный падеж nas, nôs was, wôs

Имена числительные

  1. Распространение форм числительных: pińc (piãc), sétmë (sédem, sédém), osmë (osem, osém), dzewińc (dzewiãc), dzesyńc (dzesãc) и их производных pińcnôsce, sétmënôsce, osmënôsce, dzewińcnôsce, pińcdzesąt, sétmëdzesąt, osmëdzesąt и т. п.
  2. Реликтовая форма числительных dwaj, dwie, dwa в творительном пад.: dwiema. Также распространены общие с Центральнокашубским диалектом формы: dwóm, dwóma, редко dwómë.

Глаголы

  1. Наличие форм ma jesma и më jesma в 1-м лице мн. числа.
  2. Возможные типы произношения глагола bądã: mdã или mbdã. Подобное произношение встречается в среднекашубском диалекте.
  3. Распространение форм будущего времени глагола jic: pudã, pudzesz, pudze, pudzemë, pudzeta и т. д.
  4. Окончания в 3-м лице жен. рода ед. числа глаголов прошедшего времени -ała (-ãła) сокращаются до -a () как и в среднекашубском диалекте: ona pisa (pisała), ona zna (znała), ona wzã (wzięła) и т п.
  5. Окончания -ôc в глаголах: starzôc (starzec), czerwieniôc (czerwieniec) и т. д.
  6. Архаичные нестяженные формы в глаголах 1-го лица ед. числа, соответствующие польским глаголам IV спряжения на -em (umiem, rozumiem): umiejã, rozumiejã.
  7. Глаголы 1-го лица ед. числа (которым в польском соответствуют глаголы со спряжением на -am: gram, pytam) оканчиваются на нестяженные формы -ajã, соответствующие польскому I спряжению: pitajã, pëtajã, szukajã, szëkajã, gôdajã или gôdëjã и т. п. Подобная черта характерна для глаголов в русском языке. В отличие от северной Кашубии в центральных и южных районах употребляется окончание -óm: pitóm, gôdóm и т. п. Нестяженные формы глагола grac:
Единственное число Множественное число
1 лицо grajã grajemë
2 лицо grajesz grajeta, grajece
3 лицо graje grają

Словообразование

  1. Распространение слов без аффиксального словообразования чаще, чем в Южнокашубском диалекте: kur (пол. kogut), kątor (chlùchôcz, chrupôcz, пол. ropucha) так же, как и в среднекашубском диалекте.
  2. В отличие от южнокашубских слов на -o: daleko, głãboko и т. п. севернокашубские (как и среднекашубские) слова, как правило, без окончания -o: dalek, głãbok и т. п.
  3. Словообразование с суффиксом -ëszcze и -iszcze, в том числе и -ojszcze в словинских говорах: błotojszcze (пол. bagnisko), skałojszcze (пол. miejsce skaliste) и т. д.
  4. Словообразование с суффиксом -iczé (как и в среднекашубском диалекте): brzozowiczé.
  5. Слова с приставкой : sącelnô (пол. cielna, o krowie), sąbagnô или sąbagniô (севернорусское и литер. рус. суягная, об овце).
  6. Слова с окончаниями на -ëk (как и в среднекашубском диалекте): nórcëk, gozdzëk; -ënk: darënk, kwitënk; -ëca: łãczëca; -ôcz: dzwigôcz; -ësta: kawalerzësta, policësta; -ëwo: pieczëwo и др. в соответствие суффиксам -ik, -unek, -ica, -acz, -ista, -iwo и др.
  7. Названия жителей на севере и в центре Кашубии при помощи окончания -ón: żarnowczón (житель Жарновца), sławutowión (житель Славутова), иногда в форме -czón, gdińczón (житель Гдыни). На юге распространены словоформы с окончанием -ôk (пол. -ak).
  8. Словообразование, главным образом северо-западное, с окончаниями -isz и -ysz.
  9. Северным и центральным формам прилагательных celãczi, jagniãczi, (dzéwczãczi, gąsãczi в словинских говорах), противопоставляются южные: dzéwczãcy, dzecãcy, jagniãcy. В то же время прилагательным с окончаниями -i в севернокашубском и среднекашубском диалектах swini, krowi, koni, kurzi, babi противопоставляются swińsczi, krówsczi, kóńsczi, kursczi, babsczi и т. п. в Южнокашубском диалекте.
  10. Словоформы на -owac (zapisowac, zapitowac) преобладают на севере и в центре Кашубии, на юге больше распространены словоформы на na -iwac.

Лексика

Севернокашубская лексика включает в себя значительное число архаизмов, утраченных как в говорах центра и юга Кашубии, так и в польском языке, заимствования в результате языковых контактов, преимущественно из немецкого языка. Часть севернокашубской лексики вошла в литературный кашубский язык:

  1. В северной Кашубии сохраняются ряд слов, отмеченных также в западнолехитском полабском и в лужицких языках: naożenia, nauożenia, nowożenia (в.-луж. nawoženja), prątr (в.-луж. přatr) и т. п.
  2. Общеславянские архаизмы: môłniô (болг. мълния, серб. муња) и т. п.
  3. К общеславянским архаизмам, известным также восточным славянам, относятся: czermësłë (рус. коромысло) и т. п.
  4. Балтизмы, заимствованные из прусского языка.
  5. Германизмы: brutka (нем. Braut) и др. Особенностью севернокашубского ареала являются заимствования их нижненемецких говоров, в центре и на юге Кашубии большее влияние оказывал немецкий литературный язык.
  6. Распространение собственной севернокашубской лексики: blizu (кашуб. blisko), jarzãbina, jarzbina (пол. jarzębina), kukuczka (кашуб. kùkùczka, kùkówka, kùcznica), skrzëpice, skrzëpce (пол. skrzypce), słoniszko (реже słónko, słuńce), słónyszko, słónuszko (пол. słońce), zmrok, zmroch (кашуб. smrok, ùmrok), sjic (кашуб. stiąc) и мн. др.
  7. Локальная лексика, среди которой выделяются слова, отражающие специфику поморского быта кашубов — многочисленные производные от слова wiater (ветер): zôwietrznica, wietrznica, wierzchnica, wiechrznica и др.; от слова mòrzé, mòrzëszcze (море): mòrzanié, mòrzczëzna, mòrztwo (морские рыбаки); mòrzeźna, mòrzkòlce (дары моря); разнообразные деминутивы mórkò, mòrzkó, mòrzëczkò, mòrzëchno, mòrzełkò, mòrzenkò, mòrzulkò, mòrzuszkò, mòrzineczkò и др.

Словинский язык

Наиболее обособленными от других говоров Севернокашубского диалекта были Словинские говоры, полностью вымершие к середине XX века. Вследствие изоляции как территориальной (они были отделены от основного кашубского ареала районами распространения нижненемецких говоров), так и религиозной (в отличие от подавляющей части остальных кашубов — католиков словинцы были протестантами), Словинские говоры сохранили многие архаичные черты. Ф. Лоренц в своей классификации рассматривал Словинские говоры как один из двух поддиалектов наряду с собственно Севернокашубским, на которые делится Севернокашубский (Севернопоморский в его терминологии) диалект. В SIL International Словинский отмечен как один из самостоятельных диалектов кашубского языка.

Севернокашубские говоры в кашубской литературе

Ф. Ценова, один из первых учёных, который заговорил о кашубском как о самостоятельном языке, усилиями которого начал зарождаться кашубский литературный язык, кто стал автором первой кашубской грамматики, за основу письменного языка взял черты говора своего родного села Славошино в северной части Пуцкого повята, который относился к севернокашубским говорам. Позднее Севернокашубский лёг в основу творчества и др. Северные черты использовали в той или иной степени все кашубские литераторы как в целях создания языка близкого носителям каждого кашубского диалекта — общекашубского языка, так и для сохранения нигде больше не встречающихся типично кашубских уникальных языковых явлений.

Примечания

  1. Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów (fragment). Дата обращения: 16 мая 2011. Архивировано 15 октября 2013 года.
  2. Dialekty kaszubskie według F. Lorentza (Карта кашубских диалектов и говоров Фридриха Лоренца). Дата обращения: 16 мая 2011. Архивировано 27 мая 2010 года.
  3. Карта польских диалектов С. Урбанчика Архивировано 15 апреля 2012 года.
  4. Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś. Ugrupowania dialektów i gwar polskich (недоступная ссылка)
  5. Ананьева Н. Е. История и диалектология польского языка: Учебник. Изд. 3-е, испр. — М.: Либроком, 2009, с. 93 — 99
  6. Friedrich Lorentz. Gramatyka Pomorska, Zeszyt 1. Poznań, 1927 (Pomeranian Digital Library). Дата обращения: 16 мая 2011. Архивировано 15 октября 2013 года.
  7. Andrzej Lemańczyk. Muzyka ludowa kaszub. Дата обращения: 16 мая 2011. Архивировано 5 ноября 2015 года.
  8. Edward Breza. Podstawowe wiadomości z morfologii (języka kaszubskiego) Архивировано 4 мая 2015 года.
  9. Растко-Кашуби — Rastkò-Kaszëbë — Rastko-Kaszuby. Ùczimë sã pò kaszëbskù (Let’s learn kashubian). Дата обращения: 16 мая 2011. Архивировано из оригинала 4 июня 2011 года.
  10. Popowska-Taborska H. Kaszubszczyzna. Zarys dziejów. Warszawa, 1980
  11. Popowska-Taborska H. Szkice z Kaszubszczyzny: leksyka, zabytki, kontakty językowe. GTN (Gdańskie Towarzystwo Naukowe), 1998 (недоступная ссылка)
  12. Ethnologue. Languages of the World. Kashubian. Дата обращения: 16 мая 2011. Архивировано 10 февраля 2012 года.

См. также

  • Кашубский язык
  • Среднекашубский диалект
  • Южнокашубский диалект
  • Быляцкие говоры кашубского языка
  • Люзинско-Вейхеровский говор кашубского языка

Литература

  • Селищев А. М. Славянское языкознание: Западнославянские языки. Изд.2: М.: URSS, 2009
  • Teksty pomorskie czyli słowińsko-kaszubskie. Z. 1 / zebrał F. Lorentz. Kraków, 1912 (Pomeranian Digital Library)
  • Popowska-Taborska H. Północnokaszubskie zaimki i przysłówki pytajne wzmocnione partykułą -ż(e). Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej XII, 1972
  • Atlas jezykowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich, oprac. przez Zespół Instytutu Słowianoznawstwa PAN, I—VI pod kier. Z. Stiebera, VII—XV pod kier. H. Popowskiej-Taborskiej. Wrocław 1964—1978

Википедия, чтение, книга, библиотека, поиск, нажмите, истории, книги, статьи, wikipedia, учить, информация, история, скачать, скачать бесплатно, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, картинка, музыка, песня, фильм, игра, игры, мобильный, телефон, Android, iOS, apple, мобильный телефон, Samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ПК, web, Сеть, компьютер, Информация о Севернокашубский диалект, Что такое Севернокашубский диалект? Что означает Севернокашубский диалект?

Severnokashu bskij diale kt kashub nordowokaszebsczi dialekt pol polnocnokaszubski dialekt odin iz tryoh dialektov kashubskogo yazyka ili kashubskoj gruppy dialektov polskogo yazyka v severnoj chasti territorii ego rasprostraneniya vklyuchayushej Puckij povyat vostochnuyu chast Vejherovskogo povyata i predmestya Gdyni v Pomorskom voevodstve V nachale XX veka severnokashubskie govory byli takzhe rasprostraneny v primorskih chastyah Lemborkskogo i Slupskogo povyatov vklyuchaya govory slovincev v rajone ozyor Lebsko i Gardno takzhe vhodivshih v severnokashubskij dialektnyj areal Territoriya rasprostraneniya severnokashubskih govorov na karte dialektov kashubskogo yazyka F Lorenca V Severnom dialekte kashubskogo yazyka naibolee yarko vyrazheny tipichno kashubskie yazykovye osobennosti vklyuchaya arhaichnye yavleniya zapadnolehitskogo tipa on v sravnenii s srednekashubskim i Yuzhnokashubskim dialektami ispytal menshee velikopolskoe i severnopolskoe vliyanie pri etom v nyom silnee proyavlyaetsya vozdejstvie nemeckogo yazyka Yazykovoe svoeobrazie Severnokashubskogo kak i drugih dialektov kashubskogo yazyka v raznoj stepeni dlya kazhdogo svyazano s nalichiem zapadnolehitskih chert chastichno sohranyayushihsya do sih por v dialekte plemeni pomoryan ot kotorogo proizoshli sovremennye kashubskie dialekty s geograficheskim polozheniem na periferii lehitskogo areala vdali ot centralnyh polskih dialektov s osoboj pomorskoj kulturoj i s vliyaniem nemeckogo yazyka Oblast rasprostraneniya i govoryRazmeshenie govorov Severnokashubskogo dialekta v nachale XX veka Na osnove dannyh Govory Severnokashubskogo dialekta rasprostraneny na poberezhe Baltijskogo morya v Pomorskom voevodstve k zapadu ot novyh smeshannyh dialektov polskogo yazyka do Vtoroj mirovoj vojny granichil s nizhnenemeckimi dialektami i k severu ot govorov srednekashubskogo dialekta Osnovnymi severnokashubskimi govorami yavlyayutsya Slovinskij Kabatskij Gluvchickij Oseckij Gnevinsko Salinskij Bylyackie Puckij Halupskij Oksivskij Lyuzinsko Vejherovskij Lesackij i Kelenskij govory Chasti iz etih govorov uzhe ne sushestvuet v zapadnyh rajonah territorii rasprostraneniya Severnokashubskogo dialekta kashubskoe naselenie v osnovnom protestantskoe pereshlo na nemeckij yazyk v kon XIX nach XX vv v pervuyu ochered v rajonah do Vtoroj mirovoj vojny vhodivshih v sostav Germanii Sovremennye severnokashubskie govory sootvetstvuyut vydelennomu v klassifikacii F Lorenca predstavlennoj im v pervom tome Pomorskoj grammatiki Gramatyka Pomorska Severnopomorskomu dialektu protivopostavlyaemomu vtoromu krupnomu dialektu Yuzhnopomorskomu Territoriya Severnopomorskogo dialekta razdelyaetsya na dve gruppy govorov Slovinskuyu Slowinszczyzna naibolee arhaichnye govory i Severnokashubskuyu Kaszubszczyzna polnocna poslednyaya iz kotoryh otlichaetsya bolshoj drobnostyu i vklyuchaet v svoj sostav Severo zapadnye Kashubskie govory Severo vostochnye Kashubskie govory s podgruppami razlichayushimisya po realizacii v govorah zvuka l Vostochnye Kashubskie govory i Severnokashubskie govory Stshepcha Pri etom F Lorenc otmechaet chto Slovinskie i bolshaya chast Severo Zapadnyh Kashubskih govorov po dannym na nachalo XX veka prakticheski vymerli podvergshis germanizacii ili smeshavshis s sosednimi kashubskimi govorami Na nemeckij yazyk pereshli bolshinstvo nositelej Slovinskih Gluvchickogo Cecenovskogo Harbrovsko Lebskogo Oseckogo i Gnevinsko Salinskogo govorov Nositeli Tylovskogo govora pereshli na Zharnoveckij nositeli Gurskogo na Lyuzinsko Vejherovskij govor Shinvaldskij Shemudskij smeshalsya s Kelenskim i Pshedkovskim govorami Slovinskaya gruppa Zapadnyj Slovinskij Gardninskij Vostochnyj Slovinskij Smoldzinskij Severnokashubskaya gruppa Severo zapadnye Kashubskie govory Gluvchickij govor Kabatkov Cecenovskij Harbrovsko Lebskij Oseckij Gnevinsko Salinskij Tylovskij Gurskij Lyuzinsko Vejherovskij Shinvaldskij Shemudskij Severo vostochnye Kashubskie govory Bylyackie govory Yastarninskij Kuzveldskij Kuznickij Halupskij Svazhevsko Stshelinskij Puckij Gorodskoj Stazhinsko Mehovskij Oksivskij Nebylyackie govory Zharnoveckij Zharnovskij Puckij Selskij Redskij Hylenskij Velkokackij Smeshannye Bylyacko Nebylyackie govory Rumskij govor Grabuvki Gdynskoj Vitominskij Vitomskij Vostochnye Kashubskie govory Lesackij Kelenskij Vazhensko Klosovskij Hvashinskij Malokackij govor sela Kolibki Kolibskij Sopotskij Severnokashubskie govory Stshepcha Tempchskij Glodovskij Osnovnye osobennosti dialektaSrednekashubskie govory razdelyayut vse obshekashubskie cherty poyavlenie fonemy e iz kratkih i u y v opredelyonnyh poziciyah diftongizaciya kontinuantov a ō ǒ smeshenie y i i otsutstvie beglogo e domk pol domek perehod ra v re ja v je v nachale slova remia pol ramie sohranenie myagkosti pered ŕ cwiardi pol twardy kashubenie perehod myagkih k g v c ʒ sohranenie vibracii v r asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh smeshannyj tip sandhi otverdenie l pered i okonchaniya prilagatelnyh v roditelnom pad ed chisla muzh i sr roda ewo okonchanie ta v glagolah 2 go lica mn chisla slovoobrazovanie s suffiksom ak forma dwa dlya vseh rodov i dr Pri etom Severnokashubskij dialekt naibolee udalyonnyj geograficheski ot territorii rasprostraneniya polskih dialektov harakterizuetsya bolshim chislom otlichij ot polskogo literaturnogo yazyka v sravnenii s drugimi kashubskimi dialektami v nyom sohranyaetsya bolshe arhaichnyh yazykovyh chert Chast severnokashubskih yavlenij vstrechaetsya v srednekashubskom dialekte Fonetika K foneticheskim otlichiyam Severnokashubskogo dialekta otnosyat sohranenie arhaichnyh yavlenij kak pravilo leksikalizovannyh i ischezayushih osobyj tip udareniya Nalichie nemetatizirovannyh sochetanij vida tort V sovremennyh kashubskih govorah dannuyu dialektnuyu chertu mozhno otnesti k leksikalizovannym takie sochetaniya sohranilis tolko v nekotoryh slovah severo zapadnoe kashubskoe slovo warna pri severo vostochnom kashubskom i pol wrona severnokashubskoe starnev pri strona v srednekashubskom i yuzhnokashubskom v toponimike Starogard Karwia Kartoszyno Bialogard i dr v specialnoj leksike koza barda nazvanie rasteniya pri broda i dr V literaturnom kashubskom yazyke takie formy yavlyayutsya neologizmami parg pol prog barn pol bron i t d Formy s trot poyavilis pod vliyaniem polskogo yazyka oni postepenno vytesnili iz kashubskih govorov formy s tart kotorye sohranilis teper tolko na severe Kashubskie giperkorrektizmy gronk pol garnek grosc pol garsc pokazyvayut iskonnost zapadnolehitskih form i pozdnee rasprostranenie vostochnolehitskih v kashubskom yazyke Upotreblenie form tlot v polskom tlet takzhe yavlyayusheesya leksikalizovannym yavleniem sohranivshimsya preimushestvenno na severe Kashubii mloc pol mlec i t d Razlichie glasnyh po dolgote kratkosti otmechaemoe v konce XIX veka F Lorencem i K Nichem na severe Kashubii a takzhe intonacionnye razlichiya v Yastarne utrachennye v XX veke V otlichie ot inicialnogo udareniya v Yuzhnokashubskom dlya Severnokashubskogo dialekta harakterno raznomestnoe podvizhnoe udarenie s neredko izmenyonnym ego iskonnym mestom Prisushij Severnokashubskomu dinamicheskij harakter udareniya yavlyaetsya prichinoj razlichiya udarnyh i podvergayushihsya redukcii bezudarnyh glasnyh Otsutstvie smychki v dz cezy saza V sovremennyh kashubskih govorah sohranilis otdelnye leksemy s otsutstviem smychki v dz bolshoe chislo takih slov otmechaetsya v zapisyah vymershih slovinskih govorov Nalichie v Bylyackih govorah perehoda l v l bylachenie izvestnoe takzhe slovinskim govoram V nekotoryh severo zapadnyh govorah otsutstvie perehoda k g v c ʒ Otverdenie n pered soglasnym i v konce slova v otlichie ot Yuzhnokashubskogo dialekta Morfologiya Kak i drugie urovni yazyka morfologiya Severnokashubskogo dialekta harakterizuetsya arhaichnymi chertami sohranenie nestyazhennyh form glagolov spryazhenij na am i em spiewaja okonchaniya i ili e v ed i mn chisle povelitelnogo nakloneniya robi nieseta obrazovanie mn chisla v nazvanii zhivotnyh s okonchaniem owie krekowie kretowie zajcowie i dr Mnogie cherty obedinyayut Severnokashubskij s srednekashubskim dialektom v tom chisle takoj innovaciej kak obrazovanie form sushestvitelnyh v roditelnom i datelnom pad po tipu prilagatelnyh v sr rode kozanie kozaniego kozaniemu v muzh rode kon koniemu S obshekashubskim dialektnym arealom bez yugo vostochnyh govorov obedinyaet nalichie ostatkov yavlenij svyazannyh s dvojstvennym chislom vypolnyayushih funkciyu mn chisla i tolko na severe sohranyayushih svoyo iznachalnoe znachenie shirokoe rasprostranenie form dvojstvennogo chisla F Lorenc otmechal v vymershih Slovinskih Gluvchickom i Cecenovskom govorah severo zapada mestoimeniya ma wa naju waju i dr okonchanie ama brzegama u sushestvitelnyh mn chisla v tvoritelnom pad i dr Imena sushestvitelnye Nalichie ukorochennyh form sushestvitelnyh v imenitelnom pad chasto vstrechayusheesya takzhe v govorah srednekashubskogo dialekta jiczem ili jiczme jeczmien U sushestvitelnyh zhen roda ed chisla na la v predlozhnom pad vozmozhno upotreblenie okonchaniya i zeli o zyle szkoli o szkole i t p U sushestvitelnyh sr roda na nie kozanie okonchaniya formiruyutsya po tipu okonchanij prilagatelnyh v roditelnom pad ego v datelnom pad emu kozaniego szczescego ego proiznositsya kak eṷe kozaniemu i t p U sushestvitelnyh muzh roda ed chisla v roditelnom pad okonchanie e na meste a v datelnom pad vmesto owi vozmozhno upotreblenie yo pse krole ili emu omu koniemu koniomu v tvoritelnom pad okonchanie a proiznositsya e vmesto em glavnym obrazom v severo zapadnyh govorah brata takie zhe okonchaniya harakterny dlya srednekashubskogo dialekta v predlozhnom pad okonchanie e na meste u u sushestvitelnyh syn dom bor wol okonchaniya e o senie w borze o wole i t p Paradigma skloneniya sushestvitelnyh muzh roda ed chisla dom i kon Severnokashubskij Literaturnyj yazyk Severnokashubskij Literaturnyj yazykImenitelnyj padezh dom dom kon konRoditelnyj padezh dom yo dom a kon i yo kon i aDatelnyj padezh dom yo dom owi kon i emu omu kon i owi uVinitelnyj padezh dom a dom a kon i a kon i aTvoritelnyj padezh dom a dom em kon i a kon i emPredlozhnyj padezh w domie w dom u kon i yo kon i uMestoimeniya Rasprostranenie lichnyh mestoimenij zhen roda ed chisla v roditelnom pad je naryadu s ji v vinitelnom pad ja nia naryadu s ja nia formy mn chisla v datelnom pad kak i v srednekashubskom dialekte jima naryadu s jim Rasprostranenie form mestoimenij v roditelnom pad te naryadu s tego je naryadu s jego nie naryadu s niego cze naryadu s czego Vozmozhny sluchai proiznosheniya okonchaniya u ili a tegu kogu i dr Nalichie form ukazatelnyh mestoimenij nen ten na ta no to podobnoe yavlenie vstrechaetsya v govorah srednekashubskogo dialekta Formy voprositelnyh mestoimenij na z kogoz koguz kogo komoz komuz komu czimze czim i dr Ostatki kategorii dvojstvennogo chisla v lichnyh mestoimeniyah imenitelnyj pad ma wa roditelnyj pad naju naji waju waji datelnyj i tvoritelnyj pad nama wama Mestoimenie ma oboznachaet my dvoe my dve nama oboznachaet nam oboim nam dvum ili s nami dvumya Paradigma lichnyh mestoimenij 1 go i 2 go lica mn chisla Imenitelnyj padezh me ma we waRoditelnyj padezh nas nos naju naji was wos waju wajiDatelnyj padezh nom nama nami wom wama wamiVinitelnyj padezh nas nos was wosTvoritelnyj padezh nami nama wami wamaPredlozhnyj padezh nas nos was wosImena chislitelnye Rasprostranenie form chislitelnyh pinc piac setme sedem sedem osme osem osem dzewinc dzewiac dzesync dzesac i ih proizvodnyh pincnosce setmenosce osmenosce dzewincnosce pincdzesat setmedzesat osmedzesat i t p Reliktovaya forma chislitelnyh dwaj dwie dwa v tvoritelnom pad dwiema Takzhe rasprostraneny obshie s Centralnokashubskim dialektom formy dwom dwoma redko dwome Glagoly Nalichie form ma jesma i me jesma v 1 m lice mn chisla Vozmozhnye tipy proiznosheniya glagola bada mda ili mbda Podobnoe proiznoshenie vstrechaetsya v srednekashubskom dialekte Rasprostranenie form budushego vremeni glagola jic puda pudzesz pudze pudzeme pudzeta i t d Okonchaniya v 3 m lice zhen roda ed chisla glagolov proshedshego vremeni ala ala sokrashayutsya do a a kak i v srednekashubskom dialekte ona pisa pisala ona zna znala ona wza wziela i t p Okonchaniya oc v glagolah starzoc starzec czerwienioc czerwieniec i t d Arhaichnye nestyazhennye formy v glagolah 1 go lica ed chisla sootvetstvuyushie polskim glagolam IV spryazheniya na em umiem rozumiem umieja rozumieja Glagoly 1 go lica ed chisla kotorym v polskom sootvetstvuyut glagoly so spryazheniem na am gram pytam okanchivayutsya na nestyazhennye formy aja sootvetstvuyushie polskomu I spryazheniyu pitaja petaja szukaja szekaja godaja ili godeja i t p Podobnaya cherta harakterna dlya glagolov v russkom yazyke V otlichie ot severnoj Kashubii v centralnyh i yuzhnyh rajonah upotreblyaetsya okonchanie om pitom godom i t p Nestyazhennye formy glagola grac Edinstvennoe chislo Mnozhestvennoe chislo1 lico graja grajeme2 lico grajesz grajeta grajece3 lico graje grajaSlovoobrazovanie Rasprostranenie slov bez affiksalnogo slovoobrazovaniya chashe chem v Yuzhnokashubskom dialekte kur pol kogut kator chluchocz chrupocz pol ropucha tak zhe kak i v srednekashubskom dialekte V otlichie ot yuzhnokashubskih slov na o daleko glaboko i t p severnokashubskie kak i srednekashubskie slova kak pravilo bez okonchaniya o dalek glabok i t p Slovoobrazovanie s suffiksom eszcze i iszcze v tom chisle i ojszcze v slovinskih govorah blotojszcze pol bagnisko skalojszcze pol miejsce skaliste i t d Slovoobrazovanie s suffiksom icze kak i v srednekashubskom dialekte brzozowicze Slova s pristavkoj sa sacelno pol cielna o krowie sabagno ili sabagnio severnorusskoe i liter rus suyagnaya ob ovce Slova s okonchaniyami na ek kak i v srednekashubskom dialekte norcek gozdzek enk darenk kwitenk eca laczeca ocz dzwigocz esta kawalerzesta policesta ewo pieczewo i dr v sootvetstvie suffiksam ik unek ica acz ista iwo i dr Nazvaniya zhitelej na severe i v centre Kashubii pri pomoshi okonchaniya on zarnowczon zhitel Zharnovca slawutowion zhitel Slavutova inogda v forme czon gdinczon zhitel Gdyni Na yuge rasprostraneny slovoformy s okonchaniem ok pol ak Slovoobrazovanie glavnym obrazom severo zapadnoe s okonchaniyami isz i ysz Severnym i centralnym formam prilagatelnyh celaczi jagniaczi dzewczaczi gasaczi v slovinskih govorah protivopostavlyayutsya yuzhnye dzewczacy dzecacy jagniacy V to zhe vremya prilagatelnym s okonchaniyami i v severnokashubskom i srednekashubskom dialektah swini krowi koni kurzi babi protivopostavlyayutsya swinsczi krowsczi konsczi kursczi babsczi i t p v Yuzhnokashubskom dialekte Slovoformy na owac zapisowac zapitowac preobladayut na severe i v centre Kashubii na yuge bolshe rasprostraneny slovoformy na na iwac Leksika Severnokashubskaya leksika vklyuchaet v sebya znachitelnoe chislo arhaizmov utrachennyh kak v govorah centra i yuga Kashubii tak i v polskom yazyke zaimstvovaniya v rezultate yazykovyh kontaktov preimushestvenno iz nemeckogo yazyka Chast severnokashubskoj leksiki voshla v literaturnyj kashubskij yazyk V severnoj Kashubii sohranyayutsya ryad slov otmechennyh takzhe v zapadnolehitskom polabskom i v luzhickih yazykah naozenia nauozenia nowozenia v luzh nawozenja pratr v luzh pratr i t p Obsheslavyanskie arhaizmy molnio bolg mlniya serb muњa i t p K obsheslavyanskim arhaizmam izvestnym takzhe vostochnym slavyanam otnosyatsya czermesle rus koromyslo i t p Baltizmy zaimstvovannye iz prusskogo yazyka Germanizmy brutka nem Braut i dr Osobennostyu severnokashubskogo areala yavlyayutsya zaimstvovaniya ih nizhnenemeckih govorov v centre i na yuge Kashubii bolshee vliyanie okazyval nemeckij literaturnyj yazyk Rasprostranenie sobstvennoj severnokashubskoj leksiki blizu kashub blisko jarzabina jarzbina pol jarzebina kukuczka kashub kukuczka kukowka kucznica skrzepice skrzepce pol skrzypce sloniszko rezhe slonko slunce slonyszko slonuszko pol slonce zmrok zmroch kashub smrok umrok sjic kashub stiac i mn dr Lokalnaya leksika sredi kotoroj vydelyayutsya slova otrazhayushie specifiku pomorskogo byta kashubov mnogochislennye proizvodnye ot slova wiater veter zowietrznica wietrznica wierzchnica wiechrznica i dr ot slova morze morzeszcze more morzanie morzczezna morztwo morskie rybaki morzezna morzkolce dary morya raznoobraznye deminutivy morko morzko morzeczko morzechno morzelko morzenko morzulko morzuszko morzineczko i dr Slovinskij yazykOsnovnaya statya Slovinskij yazyk Naibolee obosoblennymi ot drugih govorov Severnokashubskogo dialekta byli Slovinskie govory polnostyu vymershie k seredine XX veka Vsledstvie izolyacii kak territorialnoj oni byli otdeleny ot osnovnogo kashubskogo areala rajonami rasprostraneniya nizhnenemeckih govorov tak i religioznoj v otlichie ot podavlyayushej chasti ostalnyh kashubov katolikov slovincy byli protestantami Slovinskie govory sohranili mnogie arhaichnye cherty F Lorenc v svoej klassifikacii rassmatrival Slovinskie govory kak odin iz dvuh poddialektov naryadu s sobstvenno Severnokashubskim na kotorye delitsya Severnokashubskij Severnopomorskij v ego terminologii dialekt V SIL International Slovinskij otmechen kak odin iz samostoyatelnyh dialektov kashubskogo yazyka Severnokashubskie govory v kashubskoj literatureF Cenova odin iz pervyh uchyonyh kotoryj zagovoril o kashubskom kak o samostoyatelnom yazyke usiliyami kotorogo nachal zarozhdatsya kashubskij literaturnyj yazyk kto stal avtorom pervoj kashubskoj grammatiki za osnovu pismennogo yazyka vzyal cherty govora svoego rodnogo sela Slavoshino v severnoj chasti Puckogo povyata kotoryj otnosilsya k severnokashubskim govoram Pozdnee Severnokashubskij lyog v osnovu tvorchestva i dr Severnye cherty ispolzovali v toj ili inoj stepeni vse kashubskie literatory kak v celyah sozdaniya yazyka blizkogo nositelyam kazhdogo kashubskogo dialekta obshekashubskogo yazyka tak i dlya sohraneniya nigde bolshe ne vstrechayushihsya tipichno kashubskih unikalnyh yazykovyh yavlenij PrimechaniyaHistoria geografia jezyk i pismiennictwo Kaszubow fragment neopr Data obrasheniya 16 maya 2011 Arhivirovano 15 oktyabrya 2013 goda Dialekty kaszubskie wedlug F Lorentza Karta kashubskih dialektov i govorov Fridriha Lorenca neopr Data obrasheniya 16 maya 2011 Arhivirovano 27 maya 2010 goda Karta polskih dialektov S Urbanchika Arhivirovano 15 aprelya 2012 goda Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas Ugrupowania dialektow i gwar polskich nedostupnaya ssylka Ananeva N E Istoriya i dialektologiya polskogo yazyka Uchebnik Izd 3 e ispr M Librokom 2009 s 93 99 Friedrich Lorentz Gramatyka Pomorska Zeszyt 1 Poznan 1927 Pomeranian Digital Library neopr Data obrasheniya 16 maya 2011 Arhivirovano 15 oktyabrya 2013 goda Andrzej Lemanczyk Muzyka ludowa kaszub neopr Data obrasheniya 16 maya 2011 Arhivirovano 5 noyabrya 2015 goda Edward Breza Podstawowe wiadomosci z morfologii jezyka kaszubskiego Arhivirovano 4 maya 2015 goda Rastko Kashubi Rastko Kaszebe Rastko Kaszuby Uczime sa po kaszebsku Let s learn kashubian neopr Data obrasheniya 16 maya 2011 Arhivirovano iz originala 4 iyunya 2011 goda Popowska Taborska H Kaszubszczyzna Zarys dziejow Warszawa 1980 Popowska Taborska H Szkice z Kaszubszczyzny leksyka zabytki kontakty jezykowe GTN Gdanskie Towarzystwo Naukowe 1998 nedostupnaya ssylka Ethnologue Languages of the World Kashubian neopr Data obrasheniya 16 maya 2011 Arhivirovano 10 fevralya 2012 goda Sm takzheKashubskij yazyk Srednekashubskij dialekt Yuzhnokashubskij dialekt Bylyackie govory kashubskogo yazyka Lyuzinsko Vejherovskij govor kashubskogo yazykaLiteraturaSelishev A M Slavyanskoe yazykoznanie Zapadnoslavyanskie yazyki Izd 2 M URSS 2009 Teksty pomorskie czyli slowinsko kaszubskie Z 1 zebral F Lorentz Krakow 1912 Pomeranian Digital Library Popowska Taborska H Polnocnokaszubskie zaimki i przyslowki pytajne wzmocnione partykula z e Studia z Filologii Polskiej i Slowianskiej XII 1972 Atlas jezykowy kaszubszczyzny i dialektow sasiednich oprac przez Zespol Instytutu Slowianoznawstwa PAN I VI pod kier Z Stiebera VII XV pod kier H Popowskiej Taborskiej Wroclaw 1964 1978

NiNa.Az

NiNa.Az - Абсолютно бесплатная система, которая делится для вас информацией и контентом 24 часа в сутки.
Взгляните
Закрыто