Мазовецкий диалект
Мазове́цкий диале́кт, или мазове́цкое наре́чие (пол. dialekt mazowiecki, narzecze mazowieckie) — один из основных польских диалектов, наследующий древние племенные диалектные различия наряду с великопольским, малопольским и силезским диалектами.

Мазовецкий диалект сформировался на основе диалекта племени мазовшан на территории Мазовии и распространился в соседние районы центральной, северо-восточной и восточной Польши: в Подляшье, Мазурию, Вармию и другие области. Современные границы мазовецкого диалекта охватывают территории в среднем течении реки Вислы и в нижнем течении реки Западный Буг, относящиеся к Мазовецкому воеводству со столицей Польши, Варшавой, к Подляскому воеводству и к южной части Варминьско-Мазурского воеводства.
Состав включаемых в мазовецкий диалект говоров в работах разных польских диалектологов неодинаков. В целом к мазовецкому диалекту относят до десяти групп говоров, отличающихся многими языковыми особенностями, наиболее ярко проявляющимися в периферийных районах диалектного ареала.
Мазовецкий выделяется среди других польских диалектов сочетанием в речи его носителей мазурения и глухого типа сандхи — основных фонетических признаков, рассматриваемых в диалектологии польского языка. Кроме этого, мазовецкий диалект характеризуется монофтонгическим произношением гласных, тенденцией к широкому и переднему произношению бывших долгих ō > o, ā > å/a, отвердением губного в группе śf, отвердением l перед i, асинхронным произношением мягких губных, использованием окончаний глаголов двойственного числа в значении множественного числа индикатива, наличием контаминированного окончания дательного падежа единственного числа существительных мужского рода и другими диалектными чертами.
Влияние на развитие и формирование литературного польского языка мазовецкий стал оказывать в относительно позднее время с конца XVI — начала XVII века, в сравнении с ролью великопольского и малопольского диалектов в формировании национального языка роль мазовецкого была менее значительной.
Общие сведения
Мазовецкий диалект является наиболее специфичным и генетически отличным от других польских диалектов: великопольского, малопольского и силезского, родственных друг другу в языковом отношении. В то же время при некоторой обособленности мазовецкого диалектные различия его с великопольским, малопольским и силезским в целом незначительны и не препятствуют взаимопониманию носителей этих диалектов.
Мазовецкие говоры исторически проявляют тенденцию к распространению на территории соседних с ними великопольского и малопольского диалектов: на север и северо-запад вниз по Висле через Куявы в северные районы Великопольши, в Хелминскую и Добжинскую земли, Кочевье, Крайну, Боры Тухольские; на юг вверх по Висле в северные районы Малопольши. Также мазовецкий диалект вследствие миграций его носителей на восток в некоторой степени оказал влияние на формирование в Литве и Беларуси (самых многочисленных островных польских говоров за пределами страны) и отчасти на территории Польши (где к ним могут относить часть говоров Сувалок (в районе Сейн) и говоров Подляшья (в районах Августова и Белостока), в которых отсутствует ряд общемазовецких диалектных явлений и которые возникли преимущественно на белорусском, в меньшей степени на литовском, субстрате).
У носителей мазовецкого диалекта не сформировалась диглоссия, как, например, у носителей немецких диалектов в Германии и Швейцарии или отчасти у носителей силезского в Польше, диалект употребляется жителями сельской местности преимущественно старшего поколения, главным языком общения постепенно становится польский литературный язык. На мазовецком диалекте отсутствует своя литература в отличие от говоров силезского диалекта, подгальских говоров малопольского диалекта или диалектов кашубского языка.
Вопросы классификации
Границы диалекта

В одной из первых классификаций польских диалектов, составленной в начале XX века К. Ничем, мазовецкий диалектный массив был выделен по двум основным изофонам: наличию мазурения и глухому типу межсловной фонетики (сандхи). Границы мазовецкого диалекта (наречия) как на карте К. Нича, опубликованной в 1919 году, так и на карте, представленной в работе Wybór polskich tekstów gwarowych 1957 года, в общих чертах совпадают с границами, принятыми в современной польской диалектологии (исключение составляют немазуракающие говоры: варминские, острудские и любавские к северо-западу от собственно мазовецких говоров, которые К. Нич выделил как часть особого переходного хелминско-мазовецкого наречия (пол. narzecze przechodnie chełmińsko-mazowieckie) и к мазовецкому диалекту не относил).
В классификации диалектов польского языка С. Урбанчика в состав говоров мазовецкого диалекта так же, как и у К. Нича, не были включены северо-западные немазуракающие говоры (они были отнесены С. Урбанчиком к великопольскому диалекту), кроме этого, в мазовецкий диалект не вошли ловичские говоры (включённые в состав говоров малопольского диалекта).
В отличие от классификаций К. Нича и С. Урбанчика, не включающих в состав мазовецкого диалекта немазуракающие говоры северо-запада, в классификации К. Дейны данные говоры, напротив, рассматриваются как мазовецкие, кроме того, к мазовецким отнесены и мальборские говоры (чаще рассматриваемые другими диалектологами как говоры великопольского диалекта).
Кроме тех границ, которые были определены для мазовецкого диалекта в классификациях К. Нича, С. Урбанчика и К. Дейны, существуют варианты территориального размещения диалекта и в классификациях других диалектологов. Так, например, в классификации, составленной А. Ковальской, в границах языка Мазовии XVI века выделено несколько основных диалектных районов: северо-западная Мазовия, северо-восточная Мазовия (включая область расселения курпов), юго-западная Мазовия (включая район Ловича) и юго-восточная Мазовия.
Говоры в составе диалекта
По изоглоссам языковых явлений, проходящим по территории мазовецкого диалекта, в его составе выделяются ареалы меньших диалектных объединений. К. Нич отмечал наличие трёх основных диалектных районов:

- Ближняя (Повисленская) Мазовия;
- Дальняя Мазовия и Мазурия;
- Подляшье и Сувалкия.
Тип диалектного членения, установленный К. Ничем, используется (с небольшими изменениями) и в современной польской диалектологии, к крупным диалектным массивам — собственно мазовецким говорам, а также мазурским и подляшским — добавлен ряд говоров, занимающих небольшие ареалы на периферии диалекта:
- Ближнемазовецкие (ближние мазовецкие, повисленские мазовецкие) говоры;
- Дальнемазовецкие (дальние мазовецкие) говоры;
- ;
- Ловичские говоры;
- ;
- ;
- Мазурские говоры;
- Мазовецкие немазуракающие говоры:
- Варминские говоры;
- Острудские говоры;
- Любавские говоры.
Область распространения
Территория мазовецкого диалекта размещена в северо-восточных и центральных районах Польши, полностью охватывает Подляское воеводство, почти полностью Мазовецкое воеводство (кроме его крайне южных районов), южную половину Варминьско-Мазурского воеводства, северо-восточные районы Лодзинского воеводства с окрестностями Ловича и Скерневице, а также северные районы Люблинского воеводства.
С запада ареал мазовецкого диалекта ограничен линией, проходящей через Скерневице, Сохачев, Гостынин, Плоцк и Млаву. В северной части граница диалекта проходит через Нидзицу, Щитно, Мронгово, Гижицко и Олецко до Сувалк и Сейн. Далее на востоке граница мазовецкого диалекта совпадает с государственной границей Польши с Литвой и Белурусью. В южной части ареала граница диалекта проходит от Скерневице через Груец, Гарволин, Радзынь-Подляский до Влодавы на польско-белорусском пограничье. В ареал мазовецкого диалекта входят такие исторические области, как: собственно Мазовия, Ловичская земля, Мазурия, Сувалкия (польская часть), Подляшье, Вармия и Любавская земля.
Северный ареал мазовецких говоров в разные исторические эпохи соседствовал с балтийским прусским языком и со сменившими его диалектами немецкого языка. В настоящее время на севере мазовецкий диалект граничит с занявшими место немецкого языка после Второй мировой войны новыми смешанными диалектами польского языка, сформировавшимися в результате переселения на эти земли поляков из разных районов Польши и выселения немцев. С северо-востока (в районе Сувалкского повята) мазовецкие говоры граничат с областью распространения литовского, с востока — белорусского языка (вплоть до XVIII века на пограничных территориях расселения поляков, литовцев и белорусов ещё сохранялись носители балтийского ятвяжского языка). С юга и юго-запада к территории мазовецкого диалекта примыкает малопольский диалект, с запада — великопольский диалект (главным образом его хелминско-добжинские говоры).
История
Формирование мазовецкого диалекта восходит ко времени расселения на территории Мазовии племенного объединения мазовшан (впервые племя упоминается летописцем Нестором). В языковом отношении диалект племени мазовшан противостоял более близким друг другу лехитским диалектам полян, вислян и слензан (из которых развились современные великопольский, малопольский и силезский диалекты). Такие древние варианты языковых явлений в мазовецком диалекте, как переход l̥’, предшествующего переднеязычным согласным, в oł — p’ołny (польск. литер. pełny «полный»), w’ołna (литер. wełna «шерсть») — и глухой тип сандхи, отличаются от вариантов в других восточнолехитских диалектах — переход l̥’ в eł (pełny, wełna) и звонкий тип сандхи. В то же время диалект мазовшан был ближе к другим восточнолехитским диалектам, чем к соседнему с ним западнолехитскому диалекту поморян (предку кашубского языка, наиболее обособленному от остальных современных лехитских идиомов).

В этногенетический процесс становления польской народности мазовшане были включены позднее других племён. В XI веке Мазовия ещё была отдельным полугосударственным образованием со своей княжеской династией, только в XII веке она входит в состав польского государства, но уже в XIII—XIV веках Мазовия вновь становится независимой от остальной Польши. Окончательно Мазовия стала частью Польского королевства и мазовецкий диалект влился в польскую языковую общность только с 1526 года.
К IX веку мазовшане полностью заселяют Мазовецкую низменность, а с XIV века начинают постепенное освоение территорий на север, восток и юг из центра Мазовецкой низменности на земли вниз по течению Вислы, в Мазурское Поозёрье, на Подляшье, в район Радомской пущи, оттесняя и ассимилируя балтийские племена — пруссов и ятвягов. После объединения Польского королевства и Великого княжества Литовского в конфедеративное государство Речь Посполитую в XVI веке усилилась колонизация мазовшанами земель восточных славян. Соответственно расширению территории, охваченной миграциями мазовшан, увеличивался ареал мазовецкого диалекта. Возникшие на восточнославянском субстрате говоры Сувалкии и Подляшья восприняли некоторые белорусские черты, а северные мазовецкие говоры, сформировавшиеся в результате экспансии польского языка на земли пруссов, испытали влияние прусского языка.
Влияние на польский литературный язык мазовецкого диалекта, изначально имевшего низкий статус в Польше, начинается лишь с конца XVI — начала XVII века после перемещения государственного, общественно-политического и культурного центра страны в Варшаву, на территорию бывшего Мазовецкого княжества. К этому времени литературный польский язык обладал длительной традицией и был относительно стабилен, поэтому мазовецкие говоры оказали влияние только на процессы, которые происходили в живой польской речи в направлении, совпадающем с фактами мазовецких говоров: оглушение v в сочетаниях sv, kv и tv; утрата á; появление отдельных формантов или лексем (например, активность словообразования с суффиксом -ak).

Одной из особенностей Мазовецкой земли в отличие от других польских регионов было то, что в Мазовии жило большое число мелких дворян (шляхты), переселявшихся сюда в ходе колонизации края и получавших земли от мазовецких князей в обмен на службу по защите границ, а также появившихся здесь после включения Мазовии в Польское королевство, когда дворянским титулом наделяли большое число лиц разного происхождения (что давало правителям Польши больше союзников в возможных спорах с магнатами).
Большинство этих дворян по уровню жизни мало чем отличались от крестьян. К концу XVI века шляхта, проживавшая в сельской местности Мазовии, составила 27 % населения края. Сословное разделение жителей мазовецких сёл отразилось в их языке:
- в крестьянских говорах: наличие мазурения; асинхронное произношение мягких губных согласных с выделением в самостоятельную дополнительной артикуляции ch или γ: pch’ivo (польск. литер. piwo «пиво»), wγ’ara (литер. wiara «вера») и т. п.; произношение континуанта долгого ā как å; переход начального ja в je: jebłko (литер. jabłko «яблоко»), jevor (литер. jawor «явор») и т. п.
- в шляхетских говорах: отсутствие мазурения, асинхронное произношение мягких губных согласных с выделением в самостоятельную дополнительной артикуляции i̯: pi̯ivo (литер. piwo «пиво»), wi̯ara (литер. wiara «вера») и т. п.; произношение континуанта долгого ā как a; отсутствие перехода начального ja в je и т. п.
Различия в этих говорах также отмечаются в образовании форм вежливости, в названиях сёл (названия шляхетских сёл нередко состоят из двух-трёх составных частей: Krajewo-Korytki и т. п., что придаёт им «благородное звучание»), в фамилиях и прозвищах.
Носители северных мазовецких говоров (мазурских, острудских, варминских) населяли территории, большая часть которых длительное время находилась под властью Прусского королевства, а затем единой Германии (до окончания Второй мировой войны). Это отразилось в появлении немецких заимствований в северных мазовецких говорах и частичной германизации их носителей.
Особенности диалекта
Мазовецкий диалект включает в свой состав общепольские языковые явления, черты восточнопольского и севернопольского диалектных ареалов, а также собственные языковые черты, известные исключительно в мазовецком диалекте.

Для мазовецкого диалекта характерно распространение нетипичных для него диалектных особенностей в различных группах говоров, прежде всего на периферии. Ряд языковых явлений сувальских и восточных подляшских говоров связывают их с , в них не представлены многие яркие мазовизмы: широкое произношение континуанта носового переднего ряда; асинхронное произношение мягких губных; тип śfat; смешение y и i и другие черты, вплоть до отсутствия мазурения в сейнском и некоторых восточных подляшских говорах. Северо-западный ареал, включающий любавские, острудские и варминские говоры, характеризуется наличием ряда общих черт с северными великопольскими говорами, а также отличным от мазурения сдвигом в произношении рядов шипящих — яблонкованием, или «сяканьем».
Восточнопольские и севернопольские черты
К явлениям восточнопольского диалектного ареала в мазовецком диалекте относятся: монофтонгическое произношение континуантов долгих гласных ā, ō; наличие мазурения; отсутствие перехода vo в u̯o; отсутствие оппозиции флексий -ow- после твёрдых и -ew- после мягких согласных.
Для мазовецкого диалекта характерно большинство севернопольских диалектных признаков: глухой тип внешнего сандхи; широкое произношение континуанта носового переднего ряда как ą; смешение y и i; асинхронное произношение мягких губных; отвердение губного в группе śf; произношение f в сочетаниях sf, kf и tf; произношение re на месте ra, je на месте ja; отсутствие перехода х (ch) в k или в f в конце слова; морфонологический тип в формах глаголов прошедшего времени śel’i, lel’i; обобщение dwa для всех родов; словообразовательный тип cielak/cielok и другие диалектные признаки.
Фонетика
Вокализм
- Монофтонгическое произношение гласных на месте древнепольских долгих ā и ō. В отличие от гласных в этих же позициях в других польских диалектах в мазовецком данные гласные сужены слабо. Произношение континуанта ē как ye.
- На месте ā отмечается звук å: ptåk (польск. литер. ptak «птица») (в мазурских и варминских говорах); в редких случаях ā сливается с этимологическим o: ptok (в ближнемазовецких говорах); часто континуанты ā и ă совпадают в одном гласном звуке a: ptak (в дальнемазовецких, подляшских, любавских говорах, наиболее последовательно переход ā в a отмечается в крайне восточных районах распространения мазовецкого диалекта, граничащих с говорами белорусского языка).
- На месте ō представлены u, ů, и ó. Территориально произношение u тяготеет к юго-западному ареалу мазовецкого диалекта: bur (литер. bor «бор»), произношение ó чаще встречается в северо-восточном ареале: bór.
- Континуант краткого ŏ в начале слова произносится как u̯o (исключая некоторые районы на севере мазовецкого ареала, в которых лабиализация отсутствует): u̯okno (литер. okno «окно»).
- На месте ē представлен звук ye: śniyeg (литер. śnieg «снег»), syer (литер. ser «сыр»). В ловичских говорах и на востоке Подляшья, как и в литературном языке, произносится e: śnieg, ser.
- Монофтонги представлены на месте этимологически долгих гласных также в малопольском диалекте, в южных говорах силезского диалекта и в литературном языке. Дифтонги характерны для северных говоров силезского диалекта, говоров кашубского языка и для значительной части говоров великопольского диалекта (за исключением куявских, хелминско-добжинских, кочевских и некоторых других говоров на севере великопольского ареала).
- Континуант носового заднего ряда произносится узко как ǫ̇ или ů, перед взрывными как группа ůN: wǫ̇s, wůs (литер. wąs «ус»), zůmb (литер. ząb «зуб») и т. п.; на конце слова как o, u, ȯ, ů, ům: widzo, widzu, widzů, widzům (литер. widzą «(они) видят»).
- В центральных и южных частях мазовецкого ареала отмечается синхронное произношение носовых гласных (вокальный тип ринезма) не только перед фрикативными, но и перед аффрикатами и взрывными согласными, а также на конце слова.
- Узкое произношение континуантов древнепольских носовых гласных заднего и переднего рядов представлено в великопольском (кроме его северных говоров) и малопольском диалектах (за исключением некоторых районов на юго-западе Малой Польши и на средней Висле с расширенным произношением носового переднего ряда). Широко произносится континуант носового переднего ряда в силезском диалекте (после твёрдых согласных). В малопольского диалекта и периферийных говорах Литвы, Беларуси и Украины носовые гласные отсутствуют.
- Превращение праславянского *ě в особую фонему ei.

- Наличие er в середине слова на месте этимологического ar: umaerła (литер.umarła «умерла»), terł (литер. tarł «тёр») и т. п.
- Специфическая древняя особенность мазовецких говоров — сохранение мягкости губных перед сочетанием сонанта l̥’ с зубным твёрдым согласным (впоследствии мягкость губного сохранилась после утраты сонантом слоговости и развития сочетания гласного e с l): mielli, pielli. Наличие твёрдого переднеязычного после e создало условия для перехода ’e > ’o: miołł (литер. mełł «(он) молол»), piołł (литер. pełł «(он) полол»). В литературном языке и большинстве польских диалектов губной в этой позиции оставался твёрдым. В настоящее время данное явление является лексикализованным, мягкий губной перед oł сохранился в небольшом числе слов, чаще всего в разрозненном распространении по говорам: wiołna (литер. wełna «шерсть»), wywielga (литер. wilga «иволга») и т. д., наиболее употребительными и широко встречающимися являются формы от глаголов mleć «молоть» и pleć «полоть»: miołłem, piołłem, miołłeś, piołłeś, miołł, piołł и т. п.
- Парокситоническое ударение, на предпоследнем слоге, как и в польском литературном языке и остальных польских диалектах (кроме некоторых говоров на периферии Силезии и Малой Польши).
Консонантизм
- Распространение мазурения — замены ряда твёрдых шипящих š, ž, č, ǯ рядом твёрдых свистящих s, z, c, ʒ: w Warsawi̯e (польск. литер. w Warszawie «в Варшаве»), kazdy (литер. każdy «каждый»), wi̯ecór (польск. литер. wieczór «вечер») и т. п. Исключение составляют западные варминские говоры, сейнский говор в Сувалках на границе с Литвой и восточные подляшские говоры на границе с Беларусью, где мазурение отсутствует. В немазуракающих говорах (варминских, острудских и любавских) распространено явление, близкое мазурению, — яблонкование, или «сяканье» (пол. sziakanie). Мазурение помимо мазовецкого диалекта представлено также в малопольском диалекте и на севере ареала силезского диалекта, отсутствует в литературном языке, великопольском диалекте и южных силезских говорах.
- Глухой тип внешнего сандхи (произношение конечных глухих согласных на стыке слов перед начальным гласным или сонорным следующего слова): pomósz‿mi̯e (литер. pomóż mi «помоги мне»), jusz‿należało (литер. już należało «уже следовало») и т. п. В остальных польских диалектах — звонкий тип, исключая области Великопольши и Малопольши, примыкающие к территории распространения мазовецкого диалекта.
- Оглушение v после глухих согласных s, ch, p, k и t (в так называемых группах sf, kf, tf), как и в малопольском и силезском диалектах. В великопольском — звонкий v (sv, kv, tv).
- Нарушение оппозиции kie/ke и gie/ge (за исключением юго-западного ареала мазовецкого диалекта) с обобщением твёрдого — kedi (литер. kiedy «когда»), moge (литер. mogę «могу»), gyeś (литер. gęś «гусь») и т. п. — или мягкого вариантов произношения: kiedi (литер. kiedy «когда»), mogie (литер. mogę «могу»), gieś (литер. gęś «гусь») и т. п. В остальных польских диалектах оппозиция kie/ke и gie/ge, как правило, сохраняется.
- Особый тип смягчения заднеязычных перед e, i, реже перед a (из ǎ): giarnek (литер. garnek «горшок»), sochia (литер. socha «соха», «плуг») и т. п., представленный в восточных мазурских говорах. Наличие мягких звуков k, g, ch (х) перед этимологическим a является отражением узкого произношения континуанта a как ae в прошлом.
- Асинхронное произношение мягких губных согласных:
- С выделением в самостоятельную дополнительной артикуляции j: pi̯iwo (литер. piwo «пиво»), bi̯ały (литер. biały «белый»), wi̯ara (литер. wiara «вера») и т. п.;
- С выделением в самостоятельную дополнительной артикуляции фрикативных согласных ś, ź, ү’, ch’ (х’): psiwo, pch’ivo (литер. piwo «пиво»), bziały, bү’ały (литер. biały «белый»), wziara, wγ’ara (литер. wiara «вера») и т. п.;
- С утратой губного и сохранением бывшей дополнительной артикуляции: siwo (литер. piwo «пиво»), sino (литер. wino «вино»), ziara, γ’ara, ch’ara (литер. wiara «вера») и т. п., чаще всего в словах с начальными w и f;
- С призвуком i̯ и ń у мягкого носового губного: mi̯asto, mniasto (литер. miasto «город»);
- С самостоятельной артикуляцией ń у мягкого носового губного и утратой губного: mniasto, niasto (польск. литер. miasto, рус. город);
- Со смешением ḿ и ń: mnisko (литер. nisko «низко»), śmnig (литер. śnieg «снег») и т. п.
- Губной при этом может быть и твёрдым, и мягким. Распространение каждого типа асинхронного произношения в конкретной группе говоров сложно установить вследствие отсутствия как определённости ареалов этих типов, так и последовательности их употребления в говорах. В целом произношение i̯ (редко x’, γ’, ń) преобладает в ближнемазовецких и подляшских говорах, а ś, ź — в дальнемазовецких и курпёвских говорах, в немазуракающих и мазурских говорах отмечаются все возможные реализации асинхронного произношения мягких губных, при этом в говорах с яблонкованием ś, ź произносятся как szi, żi: pszies (литер. pies «пёс», «собака»), psziwo (литер. piwo «пиво»), bżiały (литер. biały «белый»). Асинхронное произношение мягких губных характерно для литературного польского и кашубского языков. В большинстве говоров великопольского диалекта, в малопольском и силезском диалектах — синхронный тип мягкости губных.
- Переход ř в rz (ž, š), как и в польском литературном языке и остальных диалектах. Характерный для чешского языка ř (иначе rż) сохранился в кашубском языке и части говоров силезского диалекта. В северо-западных немазуракающих, мазурских и части курпёвских говоров ещё сохраняются случаи произношения ř: gřyb (литер. grzyb «гриб»), třy (литер. trzy «три»), řeka (литер. rzeka «река») и т. п.
- Переход ł в u̯ как и в польском литературном языке и остальных диалектах (кроме некоторых силезских говоров со среднеевропейским l и периферийных говоров в основном за пределами Польши с l и l’).
- Отвердение l перед i: lys (литер. lis «лис»), lypa (литер. lipa «липа»). Данное явление отмечается также в кашубском языке.
- Отвердение m в местоимении mię, mi и в окончаниях существительных мн. числа в дательном пад.: my (литер. mi «мне»), oczamy (литер. oczami «глазами») и т. п. Данное явление отсутствует на севере и востоке Подляшья.
- Диссимиляция в группах *śř > śr, *źř > źr: środa (литер. środa «среда»), źrėbåk (литер. źrebak «жеребёнок»), как и в большей части говоров великопольского диалекта. В малопольском — метатеза rś, rź, в силезском диалекте и кашубском языке — эпентеза смычных t, d (stř, zdž, zdř).
- Отсутствие перехода ch в k или f в конце слова, характерного для малопольского диалекта.
Морфология
- Распространение окончаний инфинитивов -ić (-yć): siedzić (польск. литер. siedzieć, рус. сидеть), lezyć (польск. литер. leżeć, рус. лежать) и т. п.
- Наличие в 1-м лице мн. числа глаголов флексии -wa, восходящей к показателю двойственного числа: nosiwa, nos’wa (польск. литер. nosimy, рус. носим), chodziwa (польск. литер. chodzimy, рус. ходим) и т. п. Наряду с этой флексией в говорах мазовецкого диалекта известны также окончания 1-го лица мн. числа в повелительном наклонении: -myi и -ma. Окончания -wa наряду с -ma, -my распространены также в малопольском диалекте. В великопольском диалекте флексия -wa утрачена, на её месте отмечаются -my и контаминированная флексия -ma, в силезском диалекте, как и в литературном языке, окончание в 1-м лице мн. числа -my.
- Использование глагольного окончания -ta бывшего двойственного числа в значении мн. числа во 2-м лице: niesieta (польск. литер. niesiecie, рус. несёте). Данная черта широко распространена на севере великопольского диалекта, в кашубском языке и в малопольском диалекте. В силезском диалекте, как и в литературном языке, окончание -cie.
- Употребление в формах вежливости глаголов 2-го лица мн. числа с окончанием -cie: co niesiecie (польск. литер. co pan niesie, рус. что несёте), как и в кашубском языке.
- Контаминированное окончание дательного пад. ед. числа существительных муж. рода -owiu (из -u и -owi), фонетически реализующееся как -oju, -ochiu, -oziu, -owiu: mężoju (польск. литер. mężowi, рус. мужу), konioziu (польск. литер. koniowi, рус. коню), synochiu (польск. литер. synowi, рус. сыну) и т. п. Подобные формы встречаются в кашубском языке. Гиперкорректное обобщение -ewi в позиции после твёрдых согласных отмечается на пограничье с малопольскими говорами: synewi (польск. литер. synowi, рус. сыну) и т. п.
- Отсутствие оппозиции e — i в окончаниях существительных жен. рода в родительном пад. ед. числа. Данная оппозиция сохраняется в малопольском диалекте и в некоторых говорах силезского диалекта.
- Исчезновение беглого e в результате действия аналогии в некоторых формах существительных в северной части ареала мазовецких говоров: podwieczórk (польск. литер. podwieczorek, рус. полдник), krawc (польск. литер. krawiec, рус. портной), do Suwåłk (польск. литер. do Suwałk, рус. до Сувалок) и т. п.
- Обобщение флексии местоименного типа склонения прилагательных и местоимений по типу прилагательных с континуантом долгого e — -égo: tégo, tygo (польск. литер. tego, рус. этого), dobrégo, dobrygo (польск. литер. dobrego, рус. хорошего) и т. п., сближающее мазовецкий с рядом говоров великопольского диалекта, противопоставляя их малопольскому с окончаниями по типу местоимений с континуантом краткого e — -ego.
- Формы dwa, употребляющиеся во всех родах (главным образом в северной части ареала), как и в кашубском языке: dwa okna, dwa zony (польск. литер. dwa okna, dwie żony, рус. два окна, две жены) и т. п. Для всех остальных польских диалектов и для литературного языка характерна оппозиция dwa муж. и ср. родов — dwie жен. рода.
- Отсутствие категории мужского лица в имени и глаголе. При этом в прошедшем времени в одних говорах представлены формы с окончанием на ły (в ближнемазовецких говорах), а в других — на li (в большей части остальных мазовецких говоров). Также данная категория отсутствует в кашубском языке, малопольском и периферийных диалектах. Категория мужского лица характерна для великопольского диалекта и литературного языка.
- Распространение севернопольского морфонологического типа прошедшего времени śel’i, lel’i (глаголы siać (рус. сеять), lać (рус. лить) в 3-м лице мн. числа прошедшего времени как sieli (рус. сеяли), leli (рус. лили)), противопоставленного южнопольскому типу śal’i, lal’i (в малопольском и силезском диалектах śål’i, lål’i).
- Активность глагольного типа на -iwa/-ywa (dokazywać (польск. литер. dokazywać, рус. шалить), podskakiwać (польск. литер. podskakiwać, рус. подскакивать, подпрыгивать) и т. п.), противопоставляемая малопольским (dokazować, podskakować и т. п.).
- Словообразование с суффиксом -ak: cielåk, cielak (польск. литер. cielę, рус. телёнок). В острудских и варминских говорах — cielok. В остальных польских диалектах тип на -ę, -ęcia: cielę.
Последние три диалектных явления получили распространение в польском литературном языке.
Лексика
Распространение слов (без учёта мазурения):

- pieják (польск. литер. kogut, рус. петух) — в великопольском и силезском kokot, в малопольском kogut;
- wywielga, wywiołga, zofija (польск. литер. wilga, рус. иволга) — в великопольском boguwola наряду с zofija, в силезском boguwola, в малопольском wilga;
- liszka (польск. литер. gąsienica, рус. гусеница) — в великопольском wąsiona (wąsionka), в малопольском gąsienica наряду с gąska;
- sokora (польск. литер. czarna topola, рус. чёрный тополь);
- jodła (польск. литер. świerk, рус. ель);
- galák (польск. литер. sosna, рус. сосна);
- gryka (польск. литер. tatarka, рус. гречиха) — в силезском poganka, в малопольском tatarka;
- łoboda, komosa (польск. литер. lebioda, рус. лебеда);
- chaber (польск. литер. chaber, рус. василёк), как и в силезском, — в великопольском modrák, в малопольском bławatek наряду с głowacz;
- klepisko (польск. литер. boisko w stodole, рус. ток) — в великопольском и малопольском boisko, в силезском gumno;
- pułap (польск. литер. sufit, рус. потолок) — в великопольском posowa наряду с posoba, в малопольском powała;
- kopsać (польск. литер. kopać, рус. копать);
- krszyć (польск. литер. kruszyć, рус. размельчать, дробить);
- pydy, szońdy (польск. литер. nosidła, рус. коромысло);
- kubeł (польск. литер. wiadro, рус. ведро) — в великопольском węborek;
- łachań (польск. литер. misa, donica, рус. миска);
- kierzynka, tłuczka (польск. литер. maślnica, рус. маслобойка);
- pluta (польск. литер. słota, рус. непогода, слякоть) — в малопольском psota;
- szadź (польск. литер. szron, рус. иней) — в малопольском osędzielizna;
- skáłka (польск. литер. szczelina, рус. щель, расщелина);
- pszczyć się (польск. литер. błyszczeć się, рус. сверкать (о молнии));
- zdrój (польск. литер. źródło, рус. источник);
- stecka (польск. литер. ścieżka, рус. тропинка);
- snátki (польск. литер. płytki, рус. мелкий);
- gardy (польск. литер. wybredny, рус. привередливый, разборчивый);
- nałożny (польск. литер. nawykły, рус. привычный);
- porny (польск. литер. średni, рус. средний);
- ochapiać się (польск. литер. przypominać sobie, рус. припоминать);
- przyboś (польск. литер. bosą nogą w trzewiku, рус. на босу ногу);
- jednoraz (польск. литер. nagle, рус. вдруг);
- na poklep, poklepem (польск. литер. po kolei, рус. по очереди);
- zamanąwszy (польск. литер. co chwila, często, niekiedy, рус. часто, через каждую минуту);
- tylo (польск. литер. tylko, рус. только) — в малопольском jacy и мн. др.
Северный ареал мазовецкого диалекта — варминский, мазурский говоры — характеризуют заимствования из немецкого языка и балтизмы.
Сравнение с другими польскими диалектами
- Мазовецкий диалект разделяет общие для всех польских диалектов и польского литературного языка черты: парокситоническое ударение; переход ŕ в rz (ž, š) (кроме некоторых говоров на периферии диалектов); переход ł в u̯. Первые две черты противопоставляют все польские диалекты кашубскому языку (в части севернокашубских говоров отсутствует также и переход ł в u̯).
- Ряд черт могут объединять все польские диалекты, включая мазовецкий, и противопоставлять их отдельно великопольскому (дифтонгизация гласного y) или малопольскому (отсутствие перехода ch в k или f в конце слова) диалектам.
- Некоторые диалектные черты известны только в мазовецком диалекте: отсутствие результатов перегласовки *ĕT > aT.
- Как диалект севернопольской зоны мазовецкий разделяет общие черты с северными говорами великопольского диалекта и во многом с кашубским языком: смешение y и i в одном звуке; глухой тип межсловной фонетики (сандхи); асинхронное произношение мягких губных; нарушение оппозиции kie/ke и gie/ge; переход начальных ra, ja в re, je; наличие форм dwa для всех родов; словообразовательный тип на -ak. Такие черты, как наличие во 2-м лице мн. числа окончания -ta и отсутствие категории мужского лица в имени и глаголе, известны помимо мазовецкого диалекта, северных говоров великопольского диалекта и кашубского языка также в малопольском диалекте.
- Только с кашубским языком сближают отвердение l перед i; употребление в формах вежливости глаголов 2-го лица мн. числа с окончанием -cie; флексия -owu в дательном пад. ед. числа существительных муж. рода; морфонологический тип прошедшего времени śel’i, lel’i.
- Как для диалектов восточнопольской зоны для мазовецкого и малопольского характерны отсутствие дифтонгических гласных на месте континуантов ā и ō; отсутствие перехода vo в u̯o; наличие мазурения; отвердение губного в сочетании śf. Последние две черты распространены и в говорах силезского диалекта (наличие мазурения только на севере силезского ареала). Также с малопольским мазовецкий диалект объединяют такие черты, как наличие в 1-м лице мн. числа флексии -wa наряду с -ma, -my; отсутствие в лексике большого числа германизмов; произношение f в сочетаниях sf, kf и tf.
- Кроме севернопольских в соседних великопольских говорах (в их северной части) распространён ряд других мазовецких черт: широкое произношение континуанта носового переднего ряда как ą; монофтонги на месте континуантов ā и ō; произношение f в сочетаниях sf, kf и tf; наличие твёрдого губного в сочетании śf.
- Общие черты с мазовецким разделяет также великопольский диалект (на всей территории его распространения): отсутствие перехода ch в k или f в конце слова; отвердение r в группах *s’r’, *z’r’; случаи обобщения флексии местоименного типа склонения по типу прилагательных с континуантом долгого e — -égo.
См. также
- Диалекты польского языка
- Мазовия
- Мазовшане
|
Примечания
Комментарии
- Помимо великопольского, малопольского, мазовецкого и силезского к польским диалектам ряд исследователей также относит кашубский. Но эта точка зрения не является общепризнанной, кашубский рассматривается и как самостоятельный славянский язык.
- Прусский (древнепрусский) язык на территории Восточной Пруссии вымер полностью к началу XVIII века, потомки пруссов стали говорить на немецком языке.
- К. Нич предполагал, основываясь на отличиях мазовецкого от других польских диалектов, что в этногенезе мазовшан (и формировании их диалекта), возможно, участвовало этнически неславянское население.
- Некоторые общие черты мазовецкого диалекта и кашубского языка развились в относительно позднее время.
- На прусском субстрате, вероятно, сформировались варминские говоры мазовецкого диалекта.
- Впервые различия в языке крестьян и шляхты были отмечены К. Ничем.
- Различия в крестьянских и шляхетских говорах до сих пор встречаются на севере Мазовии и в Подляшье.
- Знак N обозначает любой носовой согласный звук.
- В древнепольском языке краткий носовой ą сохранялся до XV века, после чего перешёл в ę.
- Название диалектного явления мазурения происходит от названий исторических областей Мазурии и Мазовии, откуда мазурение, возможно, распространилось в Малую Польшу и Северную Силезию.
Источники
- Urbańczyk, 1976, wycinek mapy nr 3.
- Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Ugrupowania dialektów i gwar polskich. Schematyczny podział dialektów polskich wg. Stanisława Urbańczyka (Карта польских диалектов Станислава Урбанчика). Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Ugrupowania dialektów i gwar polskich. Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Mapa dialektów. Архивировано 22 февраля 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Тихомирова, 2005, с. 1.
- Тихомирова Т. С. Польский язык // Лингвистический энциклопедический словарь / Главный редактор В. Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2.
- Тихомирова, 2005, с. 2.
- Ананьева, 2009, с. 88.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Dialekt mazowiecki wczoraj i dziś. Podziały administracyjne. Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Zasięg terytorialny i podziały dialektu. Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Тихомирова, 2005, с. 34—35.
- Тихомирова, 2005, с. 4.
- Ананьева, 2009, с. 36.
- Ананьева, 2009, с. 24—25.
- Тихомирова, 2005, с. 34.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Dialekt mazowiecki wczoraj i dziś. Historia osadnictwa i późniejszych ruchów migracyjnych. Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Ананьева Н. Е. Периферийные польские диалекты как результат взаимодействия с восточнославянскими и балтийскими языками // Исследования по славянской диалектологии. 13: Славянские диалекты в ситуации языкового контакта (в прошлом и настоящем) / Калнынь Л. Э. — М.: Институт славяноведения РАН, 2008. — С. 74. — ISBN 978-5-7576-0217-2.
- Ананьева, 2009, с. 91—92.
- Handke, 2001, с. 211.
- Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Ugrupowania dialektów i gwar polskich. Granice dialektów i gwar według Karola Dejny (Карта польских диалектов Кароля Дейны). Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt wielkopolski. Zasięg i podziały dialektu wielkopolskiego. Mapa narzeczy polskich (1919) K. Nitscha (Карта польских диалектов Казимира Нича). Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt wielkopolski. Zasięg i podziały dialektu wielkopolskiego. Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt wielkopolski. Zasięg i podziały dialektu wielkopolskiego. Oprac. A. Krawczyk-Wieczorek na podstawie: K. Nitsch, Wybór polskich tekstów gwarowych, wyd. 3., Warszawa 1968. Zasięg i podziały dialektu wielkopolskiego według Kazimierza Nitscha (Ареал и классификация польских диалектов Казимира Нича. Карта составлена А. Кравчик-Вечорек на основе работы К. Нича Wybór polskich tekstów gwarowych). Архивировано из оригинала 1 октября 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Zasięg terytorialny i podziały dialektu. Dialekt mazowiecki wg Stanisława Urbańczyka i Kazimierza Nitscha (Карта мазовецкого диалекта на основе карт С. Урбанчика и К. Нича). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Zasięg terytorialny i podziały dialektu. Podziały szczegółowe Mazowsza w granicach z XVI w. (wg A. Kowalskiej) (Карта диалектов Мазовии в границах XVI века Анны Ковальской). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Архивировано 15 апреля 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Топоров В. Н. Прусский язык // Лингвистический энциклопедический словарь / Главный редактор В. Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Nowe dialekty mieszane. Архивировано из оригинала 23 августа 2011 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Топоров В. Н. Балтийские языки // Лингвистический энциклопедический словарь / Главный редактор В. Н. Ярцева. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2.
- Ананьева, 2009, с. 92—93.
- Dejna, 1993, с. 86.
- Lehr-Spławiński T. Język polski. Pochodzenie, powstanie, rozwój. — Warszawa, 1978.
- Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekty polskie — historia. Terytoria formowania się dialektów polskich (Схематическое расположение польских культурных центров и польских племён в допястовскую эпоху). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekty polskie — historia. Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Седов В. В. Славяне: Историко-археологическое исследование. — М.: Языки славянской культуры, 2002. — С. 446. — ISBN 5-94457-065-2.
- Ананьева, 2009, с. 65.
- Ананьева, 2009, с. 99.
- Ананьева, 2009, с. 33.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Dialekt mazowiecki wczoraj i dziś. Stosunki własnościowe w osadnictwie wiejskim. Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Ананьева, 2009, с. 68—69.
- Ананьева, 2009, с. 88—93.
- Handke, 2001, с. 205.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Mazurzenie. Архивировано из оригинала 16 октября 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Fonetyka międzywyrazowa zróżnicowana regionalnie. Архивировано из оригинала 16 октября 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Jabłonkowanie. Архивировано из оригинала 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Ананьева, 2009, с. 89.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Północna i południowa granica zrównania a i á (a pochylonego) (Карта распространения совпадения a и á). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Samogłoska pochylona á. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Samogłoska pochylona ó. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Labializacja. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Samogłoska pochylona é. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Samogłoski nosowe. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Szeroka wymowa ę i grupy eN. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Zanik nosowości. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Wąska (zwężona) wymowa samogłosek nosowych. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Synchroniczna wymowa samogłosek nosowych. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Handke, 2001, с. 208.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Samogłoska y. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Rymut K. Nazwy miast Polski. — wyd. 2-e, uzup. — Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987. — С. 256. — ISBN 83-04-02436-5.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Granica braku przegłosu ĕ w á (zawiesa = zawiasa) (Карта распространения слов с отсутствием перегласовки ĕ в á). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Przejście nagłosowego ja- > je-. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Przejście nagłosowego ra- > re-. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Dejna, 1993, с. 243—244.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Przejście śródgłosowego -ar- > -er-. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Ананьева, 2009, с. 88—89.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Kontynuanty sonantów miękkich *l', *r'. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Dejna, 1993, с. 243.
- Ананьева, 2009, с. 89—90.
- Handke, 2001, с. 204.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Południowa granica bezdźwięczności w typie las rośnie, choćmy (Карта распространения глухого сандхи по типу las rośnie, choćmy). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Dejna, 1993, с. 242.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Asynchroniczna wymowa spółgłosek wargowych miękkich. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Uproszczenie grup spółgłoskowych powstałych w wyniku asynchronicznej wymowy spółgłosek wargowych miękkich. Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Granica wymowy śwat = świat (Карта распространения произношения твёрдого губного в śwat = świat). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Granica wymowy śwynia = świnia (Карта распространения произношения твёрдого губного в śwynia = świnia). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Leksykon. Frykatywne rż (ř). Архивировано из оригинала 13 марта 2013 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Granica wymowy typu nogamy (wewnątrz północnej linii wymowa nogani) = nogami (Карта распространения произношения твёрдого m в словах nogamy (в северной части ареала nogani) = nogami). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Dejna, 1993, с. 246.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Granica końcówki -oju (Карта распространения существительных с окончанием -oju). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Dejna, 1993, с. 245.
- Dejna, 1993, с. 247.
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). — Dialekt mazowiecki. Charakterystyka dialektu mazowieckiego. Południowa granica form sieli, leli (Карта распространения словоформ sieli, leli). Архивировано 31 августа 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Urbańczyk, 1976, с. 69—70.
Литература
- Atlas gwar mazowieckich. — Wrocław, 1971—1978. — Т. 1—4.
- Dejna K. Dialekty polskie. — wyd. 2, popr. — Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład narodowy imienia Ossolińskich, 1993. — ISBN 83-04-04129-4.
- Dejna K., Gala S., Zdaniukiewicz A., Czyżewski F. Atlas gwar polskich. Mazowsze. — Warszawa: Upowszechnianie Nauki - Oświata «UN-O», 2000. — Т. II.
- Encyklopedia języka polskiego / pod redakcją S. Urbańczyka. — wyd. 2 popr. i uzup. — Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1994.
- Handke K. Terytorialne odmiany polszczyzny // Współczesny język polski / pod redakcją J. Bartmińskiego. — Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2001. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Nietsch K. Dialekty języka polskiego. — wyd. 3-e. — Wrocław — Kraków, 1957.
- Urbańczyk S. Zarys dialektologii polskiej. — wyd. 5-e. — Warszawa: Polskie Wydawnictwo Naukowe, 1976.
- Ананьева Н. Е. История и диалектология польского языка. — 3-е изд., испр. — М.: Книжный дом «Либроком», 2009. — ISBN 978-5-397-00628-6.
- Тихомирова Т. С. Польский язык // Языки мира: Славянские языки. — М., 2005. (Дата обращения: 14 октября 2011)
Ссылки
- Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś (пол.). Архивировано из оригинала 16 мая 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
- Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcją Haliny Karaś (пол.). Архивировано из оригинала 16 мая 2012 года. (Дата обращения: 14 октября 2011)
Эта статья входит в число хороших статей русскоязычного раздела Википедии. |
Википедия, чтение, книга, библиотека, поиск, нажмите, истории, книги, статьи, wikipedia, учить, информация, история, скачать, скачать бесплатно, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, картинка, музыка, песня, фильм, игра, игры, мобильный, телефон, Android, iOS, apple, мобильный телефон, Samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ПК, web, Сеть, компьютер, Информация о Мазовецкий диалект, Что такое Мазовецкий диалект? Что означает Мазовецкий диалект?
Mazove ckij diale kt ili mazove ckoe nare chie pol dialekt mazowiecki narzecze mazowieckie odin iz osnovnyh polskih dialektov nasleduyushij drevnie plemennye dialektnye razlichiya naryadu s velikopolskim malopolskim i silezskim dialektami Mazoveckij dialekt na karte dialektov polskogo yazyka sostavlennoj na osnove rabot S Urbanchika s izmeneniyami i dopolneniyami Mazoveckij dialekt sformirovalsya na osnove dialekta plemeni mazovshan na territorii Mazovii i rasprostranilsya v sosednie rajony centralnoj severo vostochnoj i vostochnoj Polshi v Podlyashe Mazuriyu Varmiyu i drugie oblasti Sovremennye granicy mazoveckogo dialekta ohvatyvayut territorii v srednem techenii reki Visly i v nizhnem techenii reki Zapadnyj Bug otnosyashiesya k Mazoveckomu voevodstvu so stolicej Polshi Varshavoj k Podlyaskomu voevodstvu i k yuzhnoj chasti Varminsko Mazurskogo voevodstva Sostav vklyuchaemyh v mazoveckij dialekt govorov v rabotah raznyh polskih dialektologov neodinakov V celom k mazoveckomu dialektu otnosyat do desyati grupp govorov otlichayushihsya mnogimi yazykovymi osobennostyami naibolee yarko proyavlyayushimisya v periferijnyh rajonah dialektnogo areala Mazoveckij vydelyaetsya sredi drugih polskih dialektov sochetaniem v rechi ego nositelej mazureniya i gluhogo tipa sandhi osnovnyh foneticheskih priznakov rassmatrivaemyh v dialektologii polskogo yazyka Krome etogo mazoveckij dialekt harakterizuetsya monoftongicheskim proiznosheniem glasnyh tendenciej k shirokomu i perednemu proiznosheniyu byvshih dolgih ō gt o a gt a a otverdeniem gubnogo v gruppe sf otverdeniem l pered i asinhronnym proiznosheniem myagkih gubnyh ispolzovaniem okonchanij glagolov dvojstvennogo chisla v znachenii mnozhestvennogo chisla indikativa nalichiem kontaminirovannogo okonchaniya datelnogo padezha edinstvennogo chisla sushestvitelnyh muzhskogo roda i drugimi dialektnymi chertami Vliyanie na razvitie i formirovanie literaturnogo polskogo yazyka mazoveckij stal okazyvat v otnositelno pozdnee vremya s konca XVI nachala XVII veka v sravnenii s rolyu velikopolskogo i malopolskogo dialektov v formirovanii nacionalnogo yazyka rol mazoveckogo byla menee znachitelnoj Obshie svedeniyaMazoveckij dialekt yavlyaetsya naibolee specifichnym i geneticheski otlichnym ot drugih polskih dialektov velikopolskogo malopolskogo i silezskogo rodstvennyh drug drugu v yazykovom otnoshenii V to zhe vremya pri nekotoroj obosoblennosti mazoveckogo dialektnye razlichiya ego s velikopolskim malopolskim i silezskim v celom neznachitelny i ne prepyatstvuyut vzaimoponimaniyu nositelej etih dialektov Mazoveckie govory istoricheski proyavlyayut tendenciyu k rasprostraneniyu na territorii sosednih s nimi velikopolskogo i malopolskogo dialektov na sever i severo zapad vniz po Visle cherez Kuyavy v severnye rajony Velikopolshi v Helminskuyu i Dobzhinskuyu zemli Kocheve Krajnu Bory Tuholskie na yug vverh po Visle v severnye rajony Malopolshi Takzhe mazoveckij dialekt vsledstvie migracij ego nositelej na vostok v nekotoroj stepeni okazal vliyanie na formirovanie v Litve i Belarusi samyh mnogochislennyh ostrovnyh polskih govorov za predelami strany i otchasti na territorii Polshi gde k nim mogut otnosit chast govorov Suvalok v rajone Sejn i govorov Podlyashya v rajonah Avgustova i Belostoka v kotoryh otsutstvuet ryad obshemazoveckih dialektnyh yavlenij i kotorye voznikli preimushestvenno na belorusskom v menshej stepeni na litovskom substrate U nositelej mazoveckogo dialekta ne sformirovalas diglossiya kak naprimer u nositelej nemeckih dialektov v Germanii i Shvejcarii ili otchasti u nositelej silezskogo v Polshe dialekt upotreblyaetsya zhitelyami selskoj mestnosti preimushestvenno starshego pokoleniya glavnym yazykom obsheniya postepenno stanovitsya polskij literaturnyj yazyk Na mazoveckom dialekte otsutstvuet svoya literatura v otlichie ot govorov silezskogo dialekta podgalskih govorov malopolskogo dialekta ili dialektov kashubskogo yazyka Voprosy klassifikaciiGranicy dialekta Mazoveckij dialekt na karte dialektov polskogo yazyka sostavlennoj na osnove rabot K Dejny V odnoj iz pervyh klassifikacij polskih dialektov sostavlennoj v nachale XX veka K Nichem mazoveckij dialektnyj massiv byl vydelen po dvum osnovnym izofonam nalichiyu mazureniya i gluhomu tipu mezhslovnoj fonetiki sandhi Granicy mazoveckogo dialekta narechiya kak na karte K Nicha opublikovannoj v 1919 godu tak i na karte predstavlennoj v rabote Wybor polskich tekstow gwarowych 1957 goda v obshih chertah sovpadayut s granicami prinyatymi v sovremennoj polskoj dialektologii isklyuchenie sostavlyayut nemazurakayushie govory varminskie ostrudskie i lyubavskie k severo zapadu ot sobstvenno mazoveckih govorov kotorye K Nich vydelil kak chast osobogo perehodnogo helminsko mazoveckogo narechiya pol narzecze przechodnie chelminsko mazowieckie i k mazoveckomu dialektu ne otnosil V klassifikacii dialektov polskogo yazyka S Urbanchika v sostav govorov mazoveckogo dialekta tak zhe kak i u K Nicha ne byli vklyucheny severo zapadnye nemazurakayushie govory oni byli otneseny S Urbanchikom k velikopolskomu dialektu krome etogo v mazoveckij dialekt ne voshli lovichskie govory vklyuchyonnye v sostav govorov malopolskogo dialekta V otlichie ot klassifikacij K Nicha i S Urbanchika ne vklyuchayushih v sostav mazoveckogo dialekta nemazurakayushie govory severo zapada v klassifikacii K Dejny dannye govory naprotiv rassmatrivayutsya kak mazoveckie krome togo k mazoveckim otneseny i malborskie govory chashe rassmatrivaemye drugimi dialektologami kak govory velikopolskogo dialekta Krome teh granic kotorye byli opredeleny dlya mazoveckogo dialekta v klassifikaciyah K Nicha S Urbanchika i K Dejny sushestvuyut varianty territorialnogo razmesheniya dialekta i v klassifikaciyah drugih dialektologov Tak naprimer v klassifikacii sostavlennoj A Kovalskoj v granicah yazyka Mazovii XVI veka vydeleno neskolko osnovnyh dialektnyh rajonov severo zapadnaya Mazoviya severo vostochnaya Mazoviya vklyuchaya oblast rasseleniya kurpov yugo zapadnaya Mazoviya vklyuchaya rajon Lovicha i yugo vostochnaya Mazoviya Govory v sostave dialekta Po izoglossam yazykovyh yavlenij prohodyashim po territorii mazoveckogo dialekta v ego sostave vydelyayutsya arealy menshih dialektnyh obedinenij K Nich otmechal nalichie tryoh osnovnyh dialektnyh rajonov Gruppy govorov v sostave mazoveckogo dialektaBlizhnyaya Povislenskaya Mazoviya Dalnyaya Mazoviya i Mazuriya Podlyashe i Suvalkiya Tip dialektnogo chleneniya ustanovlennyj K Nichem ispolzuetsya s nebolshimi izmeneniyami i v sovremennoj polskoj dialektologii k krupnym dialektnym massivam sobstvenno mazoveckim govoram a takzhe mazurskim i podlyashskim dobavlen ryad govorov zanimayushih nebolshie arealy na periferii dialekta Blizhnemazoveckie blizhnie mazoveckie povislenskie mazoveckie govory Dalnemazoveckie dalnie mazoveckie govory Lovichskie govory Mazurskie govory Kurpi kurpy nositeli mazoveckogo dialekta v narodnyh kostyumahMazoveckie nemazurakayushie govory Varminskie govory Ostrudskie govory Lyubavskie govory Oblast rasprostraneniyaTerritoriya mazoveckogo dialekta razmeshena v severo vostochnyh i centralnyh rajonah Polshi polnostyu ohvatyvaet Podlyaskoe voevodstvo pochti polnostyu Mazoveckoe voevodstvo krome ego krajne yuzhnyh rajonov yuzhnuyu polovinu Varminsko Mazurskogo voevodstva severo vostochnye rajony Lodzinskogo voevodstva s okrestnostyami Lovicha i Skernevice a takzhe severnye rajony Lyublinskogo voevodstva S zapada areal mazoveckogo dialekta ogranichen liniej prohodyashej cherez Skernevice Sohachev Gostynin Plock i Mlavu V severnoj chasti granica dialekta prohodit cherez Nidzicu Shitno Mrongovo Gizhicko i Olecko do Suvalk i Sejn Dalee na vostoke granica mazoveckogo dialekta sovpadaet s gosudarstvennoj granicej Polshi s Litvoj i Belurusyu V yuzhnoj chasti areala granica dialekta prohodit ot Skernevice cherez Gruec Garvolin Radzyn Podlyaskij do Vlodavy na polsko belorusskom pograniche V areal mazoveckogo dialekta vhodyat takie istoricheskie oblasti kak sobstvenno Mazoviya Lovichskaya zemlya Mazuriya Suvalkiya polskaya chast Podlyashe Varmiya i Lyubavskaya zemlya Severnyj areal mazoveckih govorov v raznye istoricheskie epohi sosedstvoval s baltijskim prusskim yazykom i so smenivshimi ego dialektami nemeckogo yazyka V nastoyashee vremya na severe mazoveckij dialekt granichit s zanyavshimi mesto nemeckogo yazyka posle Vtoroj mirovoj vojny novymi smeshannymi dialektami polskogo yazyka sformirovavshimisya v rezultate pereseleniya na eti zemli polyakov iz raznyh rajonov Polshi i vyseleniya nemcev S severo vostoka v rajone Suvalkskogo povyata mazoveckie govory granichat s oblastyu rasprostraneniya litovskogo s vostoka belorusskogo yazyka vplot do XVIII veka na pogranichnyh territoriyah rasseleniya polyakov litovcev i belorusov eshyo sohranyalis nositeli baltijskogo yatvyazhskogo yazyka S yuga i yugo zapada k territorii mazoveckogo dialekta primykaet malopolskij dialekt s zapada velikopolskij dialekt glavnym obrazom ego helminsko dobzhinskie govory IstoriyaFormirovanie mazoveckogo dialekta voshodit ko vremeni rasseleniya na territorii Mazovii plemennogo obedineniya mazovshan vpervye plemya upominaetsya letopiscem Nestorom V yazykovom otnoshenii dialekt plemeni mazovshan protivostoyal bolee blizkim drug drugu lehitskim dialektam polyan vislyan i slenzan iz kotoryh razvilis sovremennye velikopolskij malopolskij i silezskij dialekty Takie drevnie varianty yazykovyh yavlenij v mazoveckom dialekte kak perehod l predshestvuyushego peredneyazychnym soglasnym v ol p olny polsk liter pelny polnyj w olna liter welna sherst i gluhoj tip sandhi otlichayutsya ot variantov v drugih vostochnolehitskih dialektah perehod l v el pelny welna i zvonkij tip sandhi V to zhe vremya dialekt mazovshan byl blizhe k drugim vostochnolehitskim dialektam chem k sosednemu s nim zapadnolehitskomu dialektu pomoryan predku kashubskogo yazyka naibolee obosoblennomu ot ostalnyh sovremennyh lehitskih idiomov Plemya mazovshan na karte rasseleniya lehitskih plemyon v IX veke V etnogeneticheskij process stanovleniya polskoj narodnosti mazovshane byli vklyucheny pozdnee drugih plemyon V XI veke Mazoviya eshyo byla otdelnym polugosudarstvennym obrazovaniem so svoej knyazheskoj dinastiej tolko v XII veke ona vhodit v sostav polskogo gosudarstva no uzhe v XIII XIV vekah Mazoviya vnov stanovitsya nezavisimoj ot ostalnoj Polshi Okonchatelno Mazoviya stala chastyu Polskogo korolevstva i mazoveckij dialekt vlilsya v polskuyu yazykovuyu obshnost tolko s 1526 goda K IX veku mazovshane polnostyu zaselyayut Mazoveckuyu nizmennost a s XIV veka nachinayut postepennoe osvoenie territorij na sever vostok i yug iz centra Mazoveckoj nizmennosti na zemli vniz po techeniyu Visly v Mazurskoe Poozyore na Podlyashe v rajon Radomskoj pushi ottesnyaya i assimiliruya baltijskie plemena prussov i yatvyagov Posle obedineniya Polskogo korolevstva i Velikogo knyazhestva Litovskogo v konfederativnoe gosudarstvo Rech Pospolituyu v XVI veke usililas kolonizaciya mazovshanami zemel vostochnyh slavyan Sootvetstvenno rasshireniyu territorii ohvachennoj migraciyami mazovshan uvelichivalsya areal mazoveckogo dialekta Voznikshie na vostochnoslavyanskom substrate govory Suvalkii i Podlyashya vosprinyali nekotorye belorusskie cherty a severnye mazoveckie govory sformirovavshiesya v rezultate ekspansii polskogo yazyka na zemli prussov ispytali vliyanie prusskogo yazyka Vliyanie na polskij literaturnyj yazyk mazoveckogo dialekta iznachalno imevshego nizkij status v Polshe nachinaetsya lish s konca XVI nachala XVII veka posle peremesheniya gosudarstvennogo obshestvenno politicheskogo i kulturnogo centra strany v Varshavu na territoriyu byvshego Mazoveckogo knyazhestva K etomu vremeni literaturnyj polskij yazyk obladal dlitelnoj tradiciej i byl otnositelno stabilen poetomu mazoveckie govory okazali vliyanie tolko na processy kotorye proishodili v zhivoj polskoj rechi v napravlenii sovpadayushem s faktami mazoveckih govorov oglushenie v v sochetaniyah sv kv i tv utrata a poyavlenie otdelnyh formantov ili leksem naprimer aktivnost slovoobrazovaniya s suffiksom ak Mazoveckaya zemlya v XIII XVIII vekah Odnoj iz osobennostej Mazoveckoj zemli v otlichie ot drugih polskih regionov bylo to chto v Mazovii zhilo bolshoe chislo melkih dvoryan shlyahty pereselyavshihsya syuda v hode kolonizacii kraya i poluchavshih zemli ot mazoveckih knyazej v obmen na sluzhbu po zashite granic a takzhe poyavivshihsya zdes posle vklyucheniya Mazovii v Polskoe korolevstvo kogda dvoryanskim titulom nadelyali bolshoe chislo lic raznogo proishozhdeniya chto davalo pravitelyam Polshi bolshe soyuznikov v vozmozhnyh sporah s magnatami Bolshinstvo etih dvoryan po urovnyu zhizni malo chem otlichalis ot krestyan K koncu XVI veka shlyahta prozhivavshaya v selskoj mestnosti Mazovii sostavila 27 naseleniya kraya Soslovnoe razdelenie zhitelej mazoveckih syol otrazilos v ih yazyke v krestyanskih govorah nalichie mazureniya asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh soglasnyh s vydeleniem v samostoyatelnuyu dopolnitelnoj artikulyacii ch ili g pch ivo polsk liter piwo pivo wg ara liter wiara vera i t p proiznoshenie kontinuanta dolgogo a kak a perehod nachalnogo ja v je jeblko liter jablko yabloko jevor liter jawor yavor i t p v shlyahetskih govorah otsutstvie mazureniya asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh soglasnyh s vydeleniem v samostoyatelnuyu dopolnitelnoj artikulyacii i pi ivo liter piwo pivo wi ara liter wiara vera i t p proiznoshenie kontinuanta dolgogo a kak a otsutstvie perehoda nachalnogo ja v je i t p Razlichiya v etih govorah takzhe otmechayutsya v obrazovanii form vezhlivosti v nazvaniyah syol nazvaniya shlyahetskih syol neredko sostoyat iz dvuh tryoh sostavnyh chastej Krajewo Korytki i t p chto pridayot im blagorodnoe zvuchanie v familiyah i prozvishah Nositeli severnyh mazoveckih govorov mazurskih ostrudskih varminskih naselyali territorii bolshaya chast kotoryh dlitelnoe vremya nahodilas pod vlastyu Prusskogo korolevstva a zatem edinoj Germanii do okonchaniya Vtoroj mirovoj vojny Eto otrazilos v poyavlenii nemeckih zaimstvovanij v severnyh mazoveckih govorah i chastichnoj germanizacii ih nositelej Osobennosti dialektaMazoveckij dialekt vklyuchaet v svoj sostav obshepolskie yazykovye yavleniya cherty vostochnopolskogo i severnopolskogo dialektnyh arealov a takzhe sobstvennye yazykovye cherty izvestnye isklyuchitelno v mazoveckom dialekte Arealy mazureniya i gluhogo tipa sandhi na territorii rasprostraneniya mazoveckogo dialekta Dlya mazoveckogo dialekta harakterno rasprostranenie netipichnyh dlya nego dialektnyh osobennostej v razlichnyh gruppah govorov prezhde vsego na periferii Ryad yazykovyh yavlenij suvalskih i vostochnyh podlyashskih govorov svyazyvayut ih s v nih ne predstavleny mnogie yarkie mazovizmy shirokoe proiznoshenie kontinuanta nosovogo perednego ryada asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh tip sfat smeshenie y i i i drugie cherty vplot do otsutstviya mazureniya v sejnskom i nekotoryh vostochnyh podlyashskih govorah Severo zapadnyj areal vklyuchayushij lyubavskie ostrudskie i varminskie govory harakterizuetsya nalichiem ryada obshih chert s severnymi velikopolskimi govorami a takzhe otlichnym ot mazureniya sdvigom v proiznoshenii ryadov shipyashih yablonkovaniem ili syakanem Vostochnopolskie i severnopolskie cherty K yavleniyam vostochnopolskogo dialektnogo areala v mazoveckom dialekte otnosyatsya monoftongicheskoe proiznoshenie kontinuantov dolgih glasnyh a ō nalichie mazureniya otsutstvie perehoda vo v u o otsutstvie oppozicii fleksij ow posle tvyordyh i ew posle myagkih soglasnyh Dlya mazoveckogo dialekta harakterno bolshinstvo severnopolskih dialektnyh priznakov gluhoj tip vneshnego sandhi shirokoe proiznoshenie kontinuanta nosovogo perednego ryada kak a smeshenie y i i asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh otverdenie gubnogo v gruppe sf proiznoshenie f v sochetaniyah sf kf i tf proiznoshenie re na meste ra je na meste ja otsutstvie perehoda h ch v k ili v f v konce slova morfonologicheskij tip v formah glagolov proshedshego vremeni sel i lel i obobshenie dwa dlya vseh rodov slovoobrazovatelnyj tip cielak cielok i drugie dialektnye priznaki Fonetika Vokalizm Monoftongicheskoe proiznoshenie glasnyh na meste drevnepolskih dolgih a i ō V otlichie ot glasnyh v etih zhe poziciyah v drugih polskih dialektah v mazoveckom dannye glasnye suzheny slabo Proiznoshenie kontinuanta e kak ye Na meste a otmechaetsya zvuk a ptak polsk liter ptak ptica v mazurskih i varminskih govorah v redkih sluchayah a slivaetsya s etimologicheskim o ptok v blizhnemazoveckih govorah chasto kontinuanty a i ă sovpadayut v odnom glasnom zvuke a ptak v dalnemazoveckih podlyashskih lyubavskih govorah naibolee posledovatelno perehod a v a otmechaetsya v krajne vostochnyh rajonah rasprostraneniya mazoveckogo dialekta granichashih s govorami belorusskogo yazyka Na meste ō predstavleny u u i o Territorialno proiznoshenie u tyagoteet k yugo zapadnomu arealu mazoveckogo dialekta bur liter bor bor proiznoshenie o chashe vstrechaetsya v severo vostochnom areale bor Kontinuant kratkogo ŏ v nachale slova proiznositsya kak u o isklyuchaya nekotorye rajony na severe mazoveckogo areala v kotoryh labializaciya otsutstvuet u okno liter okno okno Na meste e predstavlen zvuk ye sniyeg liter snieg sneg syer liter ser syr V lovichskih govorah i na vostoke Podlyashya kak i v literaturnom yazyke proiznositsya e snieg ser Monoftongi predstavleny na meste etimologicheski dolgih glasnyh takzhe v malopolskom dialekte v yuzhnyh govorah silezskogo dialekta i v literaturnom yazyke Diftongi harakterny dlya severnyh govorov silezskogo dialekta govorov kashubskogo yazyka i dlya znachitelnoj chasti govorov velikopolskogo dialekta za isklyucheniem kuyavskih helminsko dobzhinskih kochevskih i nekotoryh drugih govorov na severe velikopolskogo areala dd Kontinuant nosovogo zadnego ryada proiznositsya uzko kak ǫ ili u pered vzryvnymi kak gruppa uN wǫ s wus liter was us zumb liter zab zub i t p na konce slova kak o u ȯ u um widzo widzu widzu widzum liter widza oni vidyat ul li V centralnyh i yuzhnyh chastyah mazoveckogo areala otmechaetsya sinhronnoe proiznoshenie nosovyh glasnyh vokalnyj tip rinezma ne tolko pered frikativnymi no i pered affrikatami i vzryvnymi soglasnymi a takzhe na konce slova Uzkoe proiznoshenie kontinuantov drevnepolskih nosovyh glasnyh zadnego i perednego ryadov predstavleno v velikopolskom krome ego severnyh govorov i malopolskom dialektah za isklyucheniem nekotoryh rajonov na yugo zapade Maloj Polshi i na srednej Visle s rasshirennym proiznosheniem nosovogo perednego ryada Shiroko proiznositsya kontinuant nosovogo perednego ryada v silezskom dialekte posle tvyordyh soglasnyh V malopolskogo dialekta i periferijnyh govorah Litvy Belarusi i Ukrainy nosovye glasnye otsutstvuyut dd Prevrashenie praslavyanskogo e v osobuyu fonemu ei Varshava pol Warszawa stolica Polshi raspolozhennaya na territorii rasprostraneniya mazoveckogo dialekta Prezhnee nazvanie goroda Varsheva Warszewa bylo zameneno na Varshavu Warszawa v XVI veke pri usvoenii nositelyami mazoveckogo dialekta literaturnogo yazyka e giperkorrektno bylo zameneno na a Nalichie er v seredine slova na meste etimologicheskogo ar umaerla liter umarla umerla terl liter tarl tyor i t p ul li Specificheskaya drevnyaya osobennost mazoveckih govorov sohranenie myagkosti gubnyh pered sochetaniem sonanta l s zubnym tvyordym soglasnym vposledstvii myagkost gubnogo sohranilas posle utraty sonantom slogovosti i razvitiya sochetaniya glasnogo e s l mielli pielli Nalichie tvyordogo peredneyazychnogo posle e sozdalo usloviya dlya perehoda e gt o mioll liter mell on molol pioll liter pell on polol V literaturnom yazyke i bolshinstve polskih dialektov gubnoj v etoj pozicii ostavalsya tvyordym V nastoyashee vremya dannoe yavlenie yavlyaetsya leksikalizovannym myagkij gubnoj pered ol sohranilsya v nebolshom chisle slov chashe vsego v razroznennom rasprostranenii po govoram wiolna liter welna sherst wywielga liter wilga ivolga i t d naibolee upotrebitelnymi i shiroko vstrechayushimisya yavlyayutsya formy ot glagolov mlec molot i plec polot miollem piollem miolles piolles mioll pioll i t p Paroksitonicheskoe udarenie na predposlednem sloge kak i v polskom literaturnom yazyke i ostalnyh polskih dialektah krome nekotoryh govorov na periferii Silezii i Maloj Polshi Konsonantizm Rasprostranenie mazureniya zameny ryada tvyordyh shipyashih s z c ǯ ryadom tvyordyh svistyashih s z c ʒ w Warsawi e polsk liter w Warszawie v Varshave kazdy liter kazdy kazhdyj wi ecor polsk liter wieczor vecher i t p Isklyuchenie sostavlyayut zapadnye varminskie govory sejnskij govor v Suvalkah na granice s Litvoj i vostochnye podlyashskie govory na granice s Belarusyu gde mazurenie otsutstvuet V nemazurakayushih govorah varminskih ostrudskih i lyubavskih rasprostraneno yavlenie blizkoe mazureniyu yablonkovanie ili syakane pol sziakanie Mazurenie pomimo mazoveckogo dialekta predstavleno takzhe v malopolskom dialekte i na severe areala silezskogo dialekta otsutstvuet v literaturnom yazyke velikopolskom dialekte i yuzhnyh silezskih govorah Gluhoj tip vneshnego sandhi proiznoshenie konechnyh gluhih soglasnyh na styke slov pered nachalnym glasnym ili sonornym sleduyushego slova pomosz mi e liter pomoz mi pomogi mne jusz nalezalo liter juz nalezalo uzhe sledovalo i t p V ostalnyh polskih dialektah zvonkij tip isklyuchaya oblasti Velikopolshi i Malopolshi primykayushie k territorii rasprostraneniya mazoveckogo dialekta Oglushenie v posle gluhih soglasnyh s ch p k i t v tak nazyvaemyh gruppah sf kf tf kak i v malopolskom i silezskom dialektah V velikopolskom zvonkij v sv kv tv Narushenie oppozicii kie ke i gie ge za isklyucheniem yugo zapadnogo areala mazoveckogo dialekta s obobsheniem tvyordogo kedi liter kiedy kogda moge liter moge mogu gyes liter ges gus i t p ili myagkogo variantov proiznosheniya kiedi liter kiedy kogda mogie liter moge mogu gies liter ges gus i t p V ostalnyh polskih dialektah oppoziciya kie ke i gie ge kak pravilo sohranyaetsya Osobyj tip smyagcheniya zadneyazychnyh pered e i rezhe pered a iz ǎ giarnek liter garnek gorshok sochia liter socha soha plug i t p predstavlennyj v vostochnyh mazurskih govorah Nalichie myagkih zvukov k g ch h pered etimologicheskim a yavlyaetsya otrazheniem uzkogo proiznosheniya kontinuanta a kak ae v proshlom Asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh soglasnyh S vydeleniem v samostoyatelnuyu dopolnitelnoj artikulyacii j pi iwo liter piwo pivo bi aly liter bialy belyj wi ara liter wiara vera i t p S vydeleniem v samostoyatelnuyu dopolnitelnoj artikulyacii frikativnyh soglasnyh s z ү ch h psiwo pch ivo liter piwo pivo bzialy bү aly liter bialy belyj wziara wg ara liter wiara vera i t p S utratoj gubnogo i sohraneniem byvshej dopolnitelnoj artikulyacii siwo liter piwo pivo sino liter wino vino ziara g ara ch ara liter wiara vera i t p chashe vsego v slovah s nachalnymi w i f S prizvukom i i n u myagkogo nosovogo gubnogo mi asto mniasto liter miasto gorod S samostoyatelnoj artikulyaciej n u myagkogo nosovogo gubnogo i utratoj gubnogo mniasto niasto polsk liter miasto rus gorod So smesheniem ḿ i n mnisko liter nisko nizko smnig liter snieg sneg i t p Gubnoj pri etom mozhet byt i tvyordym i myagkim Rasprostranenie kazhdogo tipa asinhronnogo proiznosheniya v konkretnoj gruppe govorov slozhno ustanovit vsledstvie otsutstviya kak opredelyonnosti arealov etih tipov tak i posledovatelnosti ih upotrebleniya v govorah V celom proiznoshenie i redko x g n preobladaet v blizhnemazoveckih i podlyashskih govorah a s z v dalnemazoveckih i kurpyovskih govorah v nemazurakayushih i mazurskih govorah otmechayutsya vse vozmozhnye realizacii asinhronnogo proiznosheniya myagkih gubnyh pri etom v govorah s yablonkovaniem s z proiznosyatsya kak szi zi pszies liter pies pyos sobaka psziwo liter piwo pivo bzialy liter bialy belyj Asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh harakterno dlya literaturnogo polskogo i kashubskogo yazykov V bolshinstve govorov velikopolskogo dialekta v malopolskom i silezskom dialektah sinhronnyj tip myagkosti gubnyh dd Perehod r v rz z s kak i v polskom literaturnom yazyke i ostalnyh dialektah Harakternyj dlya cheshskogo yazyka r inache rz sohranilsya v kashubskom yazyke i chasti govorov silezskogo dialekta V severo zapadnyh nemazurakayushih mazurskih i chasti kurpyovskih govorov eshyo sohranyayutsya sluchai proiznosheniya r gryb liter grzyb grib try liter trzy tri reka liter rzeka reka i t p Perehod l v u kak i v polskom literaturnom yazyke i ostalnyh dialektah krome nekotoryh silezskih govorov so sredneevropejskim l i periferijnyh govorov v osnovnom za predelami Polshi s l i l Otverdenie l pered i lys liter lis lis lypa liter lipa lipa Dannoe yavlenie otmechaetsya takzhe v kashubskom yazyke Otverdenie m v mestoimenii mie mi i v okonchaniyah sushestvitelnyh mn chisla v datelnom pad my liter mi mne oczamy liter oczami glazami i t p Dannoe yavlenie otsutstvuet na severe i vostoke Podlyashya Dissimilyaciya v gruppah sr gt sr zr gt zr sroda liter sroda sreda zrebak liter zrebak zherebyonok kak i v bolshej chasti govorov velikopolskogo dialekta V malopolskom metateza rs rz v silezskom dialekte i kashubskom yazyke epenteza smychnyh t d str zdz zdr Otsutstvie perehoda ch v k ili f v konce slova harakternogo dlya malopolskogo dialekta Morfologiya Rasprostranenie okonchanij infinitivov ic yc siedzic polsk liter siedziec rus sidet lezyc polsk liter lezec rus lezhat i t p Nalichie v 1 m lice mn chisla glagolov fleksii wa voshodyashej k pokazatelyu dvojstvennogo chisla nosiwa nos wa polsk liter nosimy rus nosim chodziwa polsk liter chodzimy rus hodim i t p Naryadu s etoj fleksiej v govorah mazoveckogo dialekta izvestny takzhe okonchaniya 1 go lica mn chisla v povelitelnom naklonenii myi i ma Okonchaniya wa naryadu s ma my rasprostraneny takzhe v malopolskom dialekte V velikopolskom dialekte fleksiya wa utrachena na eyo meste otmechayutsya my i kontaminirovannaya fleksiya ma v silezskom dialekte kak i v literaturnom yazyke okonchanie v 1 m lice mn chisla my Ispolzovanie glagolnogo okonchaniya ta byvshego dvojstvennogo chisla v znachenii mn chisla vo 2 m lice niesieta polsk liter niesiecie rus nesyote Dannaya cherta shiroko rasprostranena na severe velikopolskogo dialekta v kashubskom yazyke i v malopolskom dialekte V silezskom dialekte kak i v literaturnom yazyke okonchanie cie Upotreblenie v formah vezhlivosti glagolov 2 go lica mn chisla s okonchaniem cie co niesiecie polsk liter co pan niesie rus chto nesyote kak i v kashubskom yazyke Kontaminirovannoe okonchanie datelnogo pad ed chisla sushestvitelnyh muzh roda owiu iz u i owi foneticheski realizuyusheesya kak oju ochiu oziu owiu mezoju polsk liter mezowi rus muzhu konioziu polsk liter koniowi rus konyu synochiu polsk liter synowi rus synu i t p Podobnye formy vstrechayutsya v kashubskom yazyke Giperkorrektnoe obobshenie ewi v pozicii posle tvyordyh soglasnyh otmechaetsya na pograniche s malopolskimi govorami synewi polsk liter synowi rus synu i t p Otsutstvie oppozicii e i v okonchaniyah sushestvitelnyh zhen roda v roditelnom pad ed chisla Dannaya oppoziciya sohranyaetsya v malopolskom dialekte i v nekotoryh govorah silezskogo dialekta Ischeznovenie beglogo e v rezultate dejstviya analogii v nekotoryh formah sushestvitelnyh v severnoj chasti areala mazoveckih govorov podwieczork polsk liter podwieczorek rus poldnik krawc polsk liter krawiec rus portnoj do Suwalk polsk liter do Suwalk rus do Suvalok i t p Obobshenie fleksii mestoimennogo tipa skloneniya prilagatelnyh i mestoimenij po tipu prilagatelnyh s kontinuantom dolgogo e ego tego tygo polsk liter tego rus etogo dobrego dobrygo polsk liter dobrego rus horoshego i t p sblizhayushee mazoveckij s ryadom govorov velikopolskogo dialekta protivopostavlyaya ih malopolskomu s okonchaniyami po tipu mestoimenij s kontinuantom kratkogo e ego Formy dwa upotreblyayushiesya vo vseh rodah glavnym obrazom v severnoj chasti areala kak i v kashubskom yazyke dwa okna dwa zony polsk liter dwa okna dwie zony rus dva okna dve zheny i t p Dlya vseh ostalnyh polskih dialektov i dlya literaturnogo yazyka harakterna oppoziciya dwa muzh i sr rodov dwie zhen roda Otsutstvie kategorii muzhskogo lica v imeni i glagole Pri etom v proshedshem vremeni v odnih govorah predstavleny formy s okonchaniem na ly v blizhnemazoveckih govorah a v drugih na li v bolshej chasti ostalnyh mazoveckih govorov Takzhe dannaya kategoriya otsutstvuet v kashubskom yazyke malopolskom i periferijnyh dialektah Kategoriya muzhskogo lica harakterna dlya velikopolskogo dialekta i literaturnogo yazyka Rasprostranenie severnopolskogo morfonologicheskogo tipa proshedshego vremeni sel i lel i glagoly siac rus seyat lac rus lit v 3 m lice mn chisla proshedshego vremeni kak sieli rus seyali leli rus lili protivopostavlennogo yuzhnopolskomu tipu sal i lal i v malopolskom i silezskom dialektah sal i lal i Aktivnost glagolnogo tipa na iwa ywa dokazywac polsk liter dokazywac rus shalit podskakiwac polsk liter podskakiwac rus podskakivat podprygivat i t p protivopostavlyaemaya malopolskim dokazowac podskakowac i t p Slovoobrazovanie s suffiksom ak cielak cielak polsk liter ciele rus telyonok V ostrudskih i varminskih govorah cielok V ostalnyh polskih dialektah tip na e ecia ciele Poslednie tri dialektnyh yavleniya poluchili rasprostranenie v polskom literaturnom yazyke Leksika Rasprostranenie slov bez uchyota mazureniya Galak nazvanie sosny rasprostranyonnoe v govorah mazoveckogo dialekta v literaturnom polskom yazyke sosnapiejak polsk liter kogut rus petuh v velikopolskom i silezskom kokot v malopolskom kogut wywielga wywiolga zofija polsk liter wilga rus ivolga v velikopolskom boguwola naryadu s zofija v silezskom boguwola v malopolskom wilga liszka polsk liter gasienica rus gusenica v velikopolskom wasiona wasionka v malopolskom gasienica naryadu s gaska sokora polsk liter czarna topola rus chyornyj topol jodla polsk liter swierk rus el galak polsk liter sosna rus sosna gryka polsk liter tatarka rus grechiha v silezskom poganka v malopolskom tatarka loboda komosa polsk liter lebioda rus lebeda chaber polsk liter chaber rus vasilyok kak i v silezskom v velikopolskom modrak v malopolskom blawatek naryadu s glowacz klepisko polsk liter boisko w stodole rus tok v velikopolskom i malopolskom boisko v silezskom gumno pulap polsk liter sufit rus potolok v velikopolskom posowa naryadu s posoba v malopolskom powala kopsac polsk liter kopac rus kopat krszyc polsk liter kruszyc rus razmelchat drobit pydy szondy polsk liter nosidla rus koromyslo kubel polsk liter wiadro rus vedro v velikopolskom weborek lachan polsk liter misa donica rus miska kierzynka tluczka polsk liter maslnica rus maslobojka pluta polsk liter slota rus nepogoda slyakot v malopolskom psota szadz polsk liter szron rus inej v malopolskom osedzielizna skalka polsk liter szczelina rus shel rasshelina pszczyc sie polsk liter blyszczec sie rus sverkat o molnii zdroj polsk liter zrodlo rus istochnik stecka polsk liter sciezka rus tropinka snatki polsk liter plytki rus melkij gardy polsk liter wybredny rus priveredlivyj razborchivyj nalozny polsk liter nawykly rus privychnyj porny polsk liter sredni rus srednij ochapiac sie polsk liter przypominac sobie rus pripominat przybos polsk liter bosa noga w trzewiku rus na bosu nogu jednoraz polsk liter nagle rus vdrug na poklep poklepem polsk liter po kolei rus po ocheredi zamanawszy polsk liter co chwila czesto niekiedy rus chasto cherez kazhduyu minutu tylo polsk liter tylko rus tolko v malopolskom jacy i mn dr Severnyj areal mazoveckogo dialekta varminskij mazurskij govory harakterizuyut zaimstvovaniya iz nemeckogo yazyka i baltizmy Sravnenie s drugimi polskimi dialektamiMazoveckij dialekt razdelyaet obshie dlya vseh polskih dialektov i polskogo literaturnogo yazyka cherty paroksitonicheskoe udarenie perehod ŕ v rz z s krome nekotoryh govorov na periferii dialektov perehod l v u Pervye dve cherty protivopostavlyayut vse polskie dialekty kashubskomu yazyku v chasti severnokashubskih govorov otsutstvuet takzhe i perehod l v u Ryad chert mogut obedinyat vse polskie dialekty vklyuchaya mazoveckij i protivopostavlyat ih otdelno velikopolskomu diftongizaciya glasnogo y ili malopolskomu otsutstvie perehoda ch v k ili f v konce slova dialektam Nekotorye dialektnye cherty izvestny tolko v mazoveckom dialekte otsutstvie rezultatov pereglasovki ĕT gt aT Kak dialekt severnopolskoj zony mazoveckij razdelyaet obshie cherty s severnymi govorami velikopolskogo dialekta i vo mnogom s kashubskim yazykom smeshenie y i i v odnom zvuke gluhoj tip mezhslovnoj fonetiki sandhi asinhronnoe proiznoshenie myagkih gubnyh narushenie oppozicii kie ke i gie ge perehod nachalnyh ra ja v re je nalichie form dwa dlya vseh rodov slovoobrazovatelnyj tip na ak Takie cherty kak nalichie vo 2 m lice mn chisla okonchaniya ta i otsutstvie kategorii muzhskogo lica v imeni i glagole izvestny pomimo mazoveckogo dialekta severnyh govorov velikopolskogo dialekta i kashubskogo yazyka takzhe v malopolskom dialekte Tolko s kashubskim yazykom sblizhayut otverdenie l pered i upotreblenie v formah vezhlivosti glagolov 2 go lica mn chisla s okonchaniem cie fleksiya owu v datelnom pad ed chisla sushestvitelnyh muzh roda morfonologicheskij tip proshedshego vremeni sel i lel i Kak dlya dialektov vostochnopolskoj zony dlya mazoveckogo i malopolskogo harakterny otsutstvie diftongicheskih glasnyh na meste kontinuantov a i ō otsutstvie perehoda vo v u o nalichie mazureniya otverdenie gubnogo v sochetanii sf Poslednie dve cherty rasprostraneny i v govorah silezskogo dialekta nalichie mazureniya tolko na severe silezskogo areala Takzhe s malopolskim mazoveckij dialekt obedinyayut takie cherty kak nalichie v 1 m lice mn chisla fleksii wa naryadu s ma my otsutstvie v leksike bolshogo chisla germanizmov proiznoshenie f v sochetaniyah sf kf i tf Krome severnopolskih v sosednih velikopolskih govorah v ih severnoj chasti rasprostranyon ryad drugih mazoveckih chert shirokoe proiznoshenie kontinuanta nosovogo perednego ryada kak a monoftongi na meste kontinuantov a i ō proiznoshenie f v sochetaniyah sf kf i tf nalichie tvyordogo gubnogo v sochetanii sf Obshie cherty s mazoveckim razdelyaet takzhe velikopolskij dialekt na vsej territorii ego rasprostraneniya otsutstvie perehoda ch v k ili f v konce slova otverdenie r v gruppah s r z r sluchai obobsheniya fleksii mestoimennogo tipa skloneniya po tipu prilagatelnyh s kontinuantom dolgogo e ego Sm takzheDialekty polskogo yazyka Mazoviya MazovshaneVelikopolskij dialekt Malopolskij dialekt Silezskij dialektPrimechaniyaKommentarii Pomimo velikopolskogo malopolskogo mazoveckogo i silezskogo k polskim dialektam ryad issledovatelej takzhe otnosit kashubskij No eta tochka zreniya ne yavlyaetsya obshepriznannoj kashubskij rassmatrivaetsya i kak samostoyatelnyj slavyanskij yazyk Prusskij drevneprusskij yazyk na territorii Vostochnoj Prussii vymer polnostyu k nachalu XVIII veka potomki prussov stali govorit na nemeckom yazyke K Nich predpolagal osnovyvayas na otlichiyah mazoveckogo ot drugih polskih dialektov chto v etnogeneze mazovshan i formirovanii ih dialekta vozmozhno uchastvovalo etnicheski neslavyanskoe naselenie Nekotorye obshie cherty mazoveckogo dialekta i kashubskogo yazyka razvilis v otnositelno pozdnee vremya Na prusskom substrate veroyatno sformirovalis varminskie govory mazoveckogo dialekta Vpervye razlichiya v yazyke krestyan i shlyahty byli otmecheny K Nichem Razlichiya v krestyanskih i shlyahetskih govorah do sih por vstrechayutsya na severe Mazovii i v Podlyashe Znak N oboznachaet lyuboj nosovoj soglasnyj zvuk V drevnepolskom yazyke kratkij nosovoj a sohranyalsya do XV veka posle chego pereshyol v e Nazvanie dialektnogo yavleniya mazureniya proishodit ot nazvanij istoricheskih oblastej Mazurii i Mazovii otkuda mazurenie vozmozhno rasprostranilos v Maluyu Polshu i Severnuyu Sileziyu Istochniki Urbanczyk 1976 wycinek mapy nr 3 Dialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas pol Ugrupowania dialektow i gwar polskich Schematyczny podzial dialektow polskich wg Stanislawa Urbanczyka Karta polskih dialektov Stanislava Urbanchika Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Dialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas pol Ugrupowania dialektow i gwar polskich Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Mapa dialektow Arhivirovano 22 fevralya 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Tihomirova 2005 s 1 Tihomirova T S Polskij yazyk Lingvisticheskij enciklopedicheskij slovar Glavnyj redaktor V N Yarceva M Sovetskaya enciklopediya 1990 685 s ISBN 5 85270 031 2 Tihomirova 2005 s 2 Ananeva 2009 s 88 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Dialekt mazowiecki wczoraj i dzis Podzialy administracyjne Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Zasieg terytorialny i podzialy dialektu Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Tihomirova 2005 s 34 35 Tihomirova 2005 s 4 Ananeva 2009 s 36 Ananeva 2009 s 24 25 Tihomirova 2005 s 34 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Dialekt mazowiecki wczoraj i dzis Historia osadnictwa i pozniejszych ruchow migracyjnych Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Ananeva N E Periferijnye polskie dialekty kak rezultat vzaimodejstviya s vostochnoslavyanskimi i baltijskimi yazykami Issledovaniya po slavyanskoj dialektologii 13 Slavyanskie dialekty v situacii yazykovogo kontakta v proshlom i nastoyashem Kalnyn L E M Institut slavyanovedeniya RAN 2008 S 74 ISBN 978 5 7576 0217 2 Ananeva 2009 s 91 92 Handke 2001 s 211 Dialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas pol Ugrupowania dialektow i gwar polskich Granice dialektow i gwar wedlug Karola Dejny Karta polskih dialektov Karolya Dejny Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt wielkopolski Zasieg i podzialy dialektu wielkopolskiego Mapa narzeczy polskich 1919 K Nitscha Karta polskih dialektov Kazimira Nicha Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt wielkopolski Zasieg i podzialy dialektu wielkopolskiego Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt wielkopolski Zasieg i podzialy dialektu wielkopolskiego Oprac A Krawczyk Wieczorek na podstawie K Nitsch Wybor polskich tekstow gwarowych wyd 3 Warszawa 1968 Zasieg i podzialy dialektu wielkopolskiego wedlug Kazimierza Nitscha Areal i klassifikaciya polskih dialektov Kazimira Nicha Karta sostavlena A Kravchik Vechorek na osnove raboty K Nicha Wybor polskich tekstow gwarowych Arhivirovano iz originala 1 oktyabrya 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Zasieg terytorialny i podzialy dialektu Dialekt mazowiecki wg Stanislawa Urbanczyka i Kazimierza Nitscha Karta mazoveckogo dialekta na osnove kart S Urbanchika i K Nicha Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Zasieg terytorialny i podzialy dialektu Podzialy szczegolowe Mazowsza w granicach z XVI w wg A Kowalskiej Karta dialektov Mazovii v granicah XVI veka Anny Kovalskoj Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Arhivirovano 15 aprelya 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Toporov V N Prusskij yazyk Lingvisticheskij enciklopedicheskij slovar Glavnyj redaktor V N Yarceva M Sovetskaya enciklopediya 1990 685 s ISBN 5 85270 031 2 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Nowe dialekty mieszane Arhivirovano iz originala 23 avgusta 2011 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Toporov V N Baltijskie yazyki Lingvisticheskij enciklopedicheskij slovar Glavnyj redaktor V N Yarceva M Sovetskaya enciklopediya 1990 685 s ISBN 5 85270 031 2 Ananeva 2009 s 92 93 Dejna 1993 s 86 Lehr Splawinski T Jezyk polski Pochodzenie powstanie rozwoj Warszawa 1978 Dialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas pol Dialekty polskie historia Terytoria formowania sie dialektow polskich Shematicheskoe raspolozhenie polskih kulturnyh centrov i polskih plemyon v dopyastovskuyu epohu Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Dialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas pol Dialekty polskie historia Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Sedov V V Slavyane Istoriko arheologicheskoe issledovanie M Yazyki slavyanskoj kultury 2002 S 446 ISBN 5 94457 065 2 Ananeva 2009 s 65 Ananeva 2009 s 99 Ananeva 2009 s 33 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Dialekt mazowiecki wczoraj i dzis Stosunki wlasnosciowe w osadnictwie wiejskim Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Ananeva 2009 s 68 69 Ananeva 2009 s 88 93 Handke 2001 s 205 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Mazurzenie Arhivirovano iz originala 16 oktyabrya 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Fonetyka miedzywyrazowa zroznicowana regionalnie Arhivirovano iz originala 16 oktyabrya 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Jablonkowanie Arhivirovano iz originala 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Ananeva 2009 s 89 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Polnocna i poludniowa granica zrownania a i a a pochylonego Karta rasprostraneniya sovpadeniya a i a Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Samogloska pochylona a Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Samogloska pochylona o Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Labializacja Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Samogloska pochylona e Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Samogloski nosowe Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Szeroka wymowa e i grupy eN Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Zanik nosowosci Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Waska zwezona wymowa samoglosek nosowych Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Synchroniczna wymowa samoglosek nosowych Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Handke 2001 s 208 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Samogloska y Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Rymut K Nazwy miast Polski wyd 2 e uzup Zaklad Narodowy im Ossolinskich 1987 S 256 ISBN 83 04 02436 5 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Granica braku przeglosu ĕ w a zawiesa zawiasa Karta rasprostraneniya slov s otsutstviem pereglasovki ĕ v a Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Przejscie naglosowego ja gt je Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Przejscie naglosowego ra gt re Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Dejna 1993 s 243 244 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Przejscie srodglosowego ar gt er Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Ananeva 2009 s 88 89 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Kontynuanty sonantow miekkich l r Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Dejna 1993 s 243 Ananeva 2009 s 89 90 Handke 2001 s 204 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Poludniowa granica bezdzwiecznosci w typie las rosnie chocmy Karta rasprostraneniya gluhogo sandhi po tipu las rosnie chocmy Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Dejna 1993 s 242 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Asynchroniczna wymowa spolglosek wargowych miekkich Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Uproszczenie grup spolgloskowych powstalych w wyniku asynchronicznej wymowy spolglosek wargowych miekkich Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Granica wymowy swat swiat Karta rasprostraneniya proiznosheniya tvyordogo gubnogo v swat swiat Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Granica wymowy swynia swinia Karta rasprostraneniya proiznosheniya tvyordogo gubnogo v swynia swinia Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Leksykon Frykatywne rz r Arhivirovano iz originala 13 marta 2013 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Granica wymowy typu nogamy wewnatrz polnocnej linii wymowa nogani nogami Karta rasprostraneniya proiznosheniya tvyordogo m v slovah nogamy v severnoj chasti areala nogani nogami Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Dejna 1993 s 246 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Granica koncowki oju Karta rasprostraneniya sushestvitelnyh s okonchaniem oju Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Dejna 1993 s 245 Dejna 1993 s 247 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Dialekt mazowiecki Charakterystyka dialektu mazowieckiego Poludniowa granica form sieli leli Karta rasprostraneniya slovoform sieli leli Arhivirovano 31 avgusta 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Urbanczyk 1976 s 69 70 LiteraturaAtlas gwar mazowieckich Wroclaw 1971 1978 T 1 4 Dejna K Dialekty polskie wyd 2 popr Wroclaw Warszawa Krakow Zaklad narodowy imienia Ossolinskich 1993 ISBN 83 04 04129 4 Dejna K Gala S Zdaniukiewicz A Czyzewski F Atlas gwar polskich Mazowsze Warszawa Upowszechnianie Nauki Oswiata UN O 2000 T II Encyklopedia jezyka polskiego pod redakcja S Urbanczyka wyd 2 popr i uzup Wroclaw Zaklad Narodowy im Ossolinskich 1994 Handke K Terytorialne odmiany polszczyzny Wspolczesny jezyk polski pod redakcja J Bartminskiego Lublin Uniwersytet Marii Curie Sklodowskiej 2001 Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Nietsch K Dialekty jezyka polskiego wyd 3 e Wroclaw Krakow 1957 Urbanczyk S Zarys dialektologii polskiej wyd 5 e Warszawa Polskie Wydawnictwo Naukowe 1976 Ananeva N E Istoriya i dialektologiya polskogo yazyka 3 e izd ispr M Knizhnyj dom Librokom 2009 ISBN 978 5 397 00628 6 Tihomirova T S Polskij yazyk Yazyki mira Slavyanskie yazyki M 2005 Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 SsylkiDialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas pol Arhivirovano iz originala 16 maya 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Gwary polskie Przewodnik multimedialny pod redakcja Haliny Karas pol Arhivirovano iz originala 16 maya 2012 goda Data obrasheniya 14 oktyabrya 2011 Eta statya vhodit v chislo horoshih statej russkoyazychnogo razdela Vikipedii
