Лехитская перегласовка
Лехи́тская перегласо́вка — фонетический процесс, осуществившийся в лехитских языках и заключавшийся в переходе гласных переднего ряда и мягких слоговых сонантов в гласные непереднего ряда и твёрдые сонанты соответственно в положении перед твёрдыми зубными согласными: ’e > ’o, ’ě > ’a, ’ę > ’ǫ, r̥’ > r̥, l̥’ > l̥.
Лехитская перегласовка способствовала фонологизации корреляции по твёрдости-мягкости в лехитских языках, а также является причиной появления ряда характерных для лехитских языков чередований.
Примеры
Польский язык
- *nesǫ > пол. niosę «я несу»;
- *berǫ > пол. biorę «я беру»;
- *lěsъ > пол. las «лес»;
- *květъ > пол. kwiat «цветок»;
- *mr̥’tvъjь > *mr̥tvъjь > пол. martwy «мёртвый»;
- *čr̥’nъjь > *čr̥nъjь > пол. czarny «чёрный»;
- *vl̥’na > *vl̥na > пол. wełna «шерсть»;
- *pl̥’nъjь > *pl̥nъjь > пол. pełny «полный».
Перегласовка ’ę > ’ǫ была в значительной мере затёрта в ходе дальнейшей судьбы польских носовых. Однако она видна в некоторых именах и топонимах из Гнезненской буллы:
- Zuantos (= Śv’ǫtoš) < *svętъ «святой»;
- Transouo (= Tr’ǫsovo) < *tręsǫ «трясу»;
- Chanstobor (= Čǫstobor) < *čęstъ «частый».
Кашубский язык
Полабский язык
- *lěto > ľotü (a в полабском переходило в o);
- *bělъjь > b’ólǎ.
Отсутствие перегласовки
В польском языке перегласовка не осуществилась в двух словах:
Выравнивание основ после перегласовки
Перегласовка породила чередования при склонении многих существительных. С XVI века в польском литературном языке в ряде случаев эти чередования начинают устраняться либо в пользу основы с перегласовкой, либо наоборот:
- ст.-польск. cana «цена», cenie «цене» > пол. cena, cenie;
- ст.-польск. krzasło «стул», krześle «стуле» > пол. krzesło, krześle;
- ст.-польск. żona «жена», żenie «жене» > пол. żona, żonie;
- ст.-польск. siano «сено», sienie «сене» > пол. siano, sianie;
- ст.-польск. wiadro «ведро», wiedrze «ведре» > пол. wiadro, wiadrze;
- ст.-польск. ściana «стена», ścienie «стене» > пол. ściana, ścianie.
Перегласовка отсутствует в таких польских предлогах, как przed «перед», przez «через», bez «без». Это связывают с тем, что конечный согласный предлогов ассимилировался по твёрдости-мягкости с начальным согласным следующего слова. Таким образом в части фонетических контекстов создавались условия для перегласовки, а в части нет. В конце концов были обобщены формы без перегласовки.
Иногда в процессе выравнивания появлялись семантически дифференцированные этимологические дублеты, ср. пол. działo «пушка» и dzieło «произведение (искусства)», na czole «на лбу» и na czele «во главе», bieda «бедность, нужда, горе» и biada «горе! (междометие)».
В польских диалектах выравнивание протекало иначе, чем в литературном языке. В мазовецком диалекте широкое распространение получили формы с e вместо a после губных (реже после других гласных): zamietać (лит. zamiatać «подметать»), wietrak (лит. wiatrak «ветряная мельница»), opowiedać (лит. opowiadać «рассказывать»), zawiesy (лит. zawiasy «дверные петли»), wiedro (лит. wiadro «ведро»), wietr (лит. wiatr «ветер»), ofiera (лит. ofiara «жертва»), śniedanie (лит. śniadanie «завтрак»). В малопольском и великопольском диалектах в ряде случаев чередование o устранялось в пользу e: niesę (лит. niosę «несу»), bierę (лит. biorę «беру»), piełun (лит. piołun «полынь»), pierun (лит. piorun «молния»), biedro (лит. biodro «бедро»), mietła (лит. miotła «метла»).
Ложная перегласовка
В ряде случаев в польском языке o обнаруживается на месте этимологического ь, то есть там, где перегласовка не должна была осуществляться. Это явление получило название ложной перегласовки:
Хронология
Абсолютная хронология
Название племени дедошан (< праслав. *dědъ «дед») записано в Баварском географе как Dadosesani. Это позволяет полагать, что лехитская перегласовка осуществлялась в IX—X веках. Однако Е. Налепа считает свидетельство Баварского географа иррелевантным, поскольку праславянский *ě, скорее всего, был широким гласным нижнего подъёма (æ), что могло передаваться в иноязычных источниках как a, ср. в хорватском документе: Item ego Johannes, Chroatorum dad, где dad = *dědъ.
Гнезненская булла (1136 год) уже отражает результаты перегласовки: Sostroch (= Siostroch), Sostros (= Siostrosz), Dobrozodl (= Dobrosiodł), Vsezodl (= Wszesiodł), Sodlc (= Siodłk, Siodłek), Balouanz (= Białowąs), Balouezici (= Białowieżycy), Balossa (= Białosza), Quatec (= Kwiatek), Sulidad (= Sulidziad).
Перегласовку отражают такие старые заимствования, как пол. Piotr «Пётр» (< чеш. Petr < лат. Petrus), пол. anioł «ангел» (< чеш. anjel < лат. angelus), пол. kościół «костёл» (< чеш. kostel < лат. castellum) и пол. ofiara «жертва» (< чеш. ofěra < нем. Opfer), пришедшие в польский язык с принятием христианства (966 год). Однако для датировки перегласовки верхней хронологической границы эти формы подходят слабо, поскольку могли быть заимствованы задолго до данного процесса. Кроме того, Х. Поповская-Таборская указывает на то, что при заимствовании этих форм мы можем иметь дело с субституцией и подгонкой заимствованных форм под фонологию языка-рецепиента, а также влиянием исконной лексики, в частности, формы obiata "жертва".
Хронология перегласовки ę > ǫ вызвала среди учёных некоторые дискуссии. Я. Розвадовский считал примерами такой перегласовки следующие примеры из Гнезненской буллы: Landa (Ląd nad Wartą), Chrustov, Boranta. Однако Н. ван Вейк полагал, что убедительные примеры начинают появляться только с XII века, а как Гнезненская, так и Вроцлавская буллы перегласовки ещё не показывают:
- Suentepulc = *Svętopъlkъ (хроника Титмара, X век);
- Zuentubald = *Svętopъlkъ (хроника Саксона Грамматика, 1121);
- Dobrenta = *Dobręta (Гнезненская булла);
- Modlenta = *Modlęta (Гнезненская булла);
- Radenta = *Radęta (Гнезненская булла);
- Dobrenta = *Dobręta (Вроцлавская булла).
Относительная хронология
Перегласовка произошла после такого процесса, как метатеза плавных, поскольку затронула такие слова как *berza > *breza > *br’oza > пол. brzoza «берёза» и *perdъ > *predъ > *pr’odъ > пол. przód «перёд».
Перегласовка произошла до падения редуцированных, поскольку e, возникшее из ь и ъ, не подвергалось перегласовке:
Последствия
Лехитская перегласовка разрушила существовавшую до этого корреляцию по твёрдости-мягкости, когда после мягких согласных могли находиться только гласные переднего ряда, а после твёрдых — непереднего. В результате, мягкие согласные, бывшие до этого аллофонами твёрдых, стали отдельными фонемами.
В результате перегласовки появились характерные для польского языка чередования гласных при склонении существительных и спряжении глаголов: wieźć «везти» — wiozę «везу», nieść «нести» — niosę «несу», las «лес» — w lesie «в лесу», lato «лето» — w lecie «летом», miasto «город» — w mieście «в городе».
Схожие процессы в других славянских языках
Переход e в o в определённых положениях известен лужицким и восточнославянским языкам. Переход ě в a известен в нижнелужицких и восточноболгарских диалектах (и отражён в болгарском литературном языке).
Е. Налепа объединяет географически и хронологически близкий лехитской перегласовке лужицкий переход e > o в один процесс с перегласовкой.
В немецком документе 1140 г. упомянуто название Ztarecoztol = *Stary Kosťol, переведённое на немецкий как Aldenkirkin и отражающее перегласовку e > o.
В то же время, в хронике Титмара (1012—1018) название Магдеборна (30 км от Старого Костёла) записано как Medeburu. Е. Налепа считает, что у Титмара это слово проассоциировалось с *medъ «мёд», который, по мнению польского учёного, знал это слово в форме m’ed, а не m’od, то есть, ещё без перегласовки.
Примечания
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — S. 83.
- Rospond S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Warszawa, 2005. — С. 55.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 84.
- Treder J. Dialektologia historyczna kaszubszczyzny (пол.). Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś. Архивировано 23 сентября 2015 года.
- Lehr-Spławiński T. Gramatyka połabska. — Lwów: Nakład i własność K. S. Jakubowskiego, 1929. — С. 34.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 86.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 86-87.
- Walczak B. Zarys dziejów języka polskiego. — Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1999. — С. 35. — ISBN 83-229-1867-4.
- Rospond S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Warszawa, 2005. — С. 56-57.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 88.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 87.
- Karaś H. Przegłos (пол.). Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe pod redakcją Haliny Karaś. Архивировано 8 марта 2022 года.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 88-89.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 89.
- Nalepa J. Słowiańszczyzna północno-zachodnia. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Poznań, 1968. — С. 219-220.
- Nalepa J. Słowiańszczyzna północno-zachodnia. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Poznań, 1968. — С. 217.
- [пол.]. Co wiemy o polszczyźnie epoki przedpiśmiennej // Z językowych dziejów Słowiańszczyzny. — 2004. — С. 44—45.
- Nalepa J. Słowiańszczyzna północno-zachodnia. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Poznań, 1968. — С. 224-228.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 89-90.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 90-91.
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 91.
- Nalepa J. Słowiańszczyzna północno-zachodnia. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Poznań, 1968. — С. 217-218.
Литература
- Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. — Warszawa, 2006. — С. 83-91.
- Nalepa J. Słowiańszczyzna północno-zachodnia. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Poznań, 1968. — С. 216-229.
- Rospond S. Gramatyka historyczna języka polskiego. — Państwowe Wydawnictwo Naukowe. — Warszawa, 2005. — С. 55-58.
Эта статья входит в число добротных статей русскоязычного раздела Википедии. |
Википедия, чтение, книга, библиотека, поиск, нажмите, истории, книги, статьи, wikipedia, учить, информация, история, скачать, скачать бесплатно, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, картинка, музыка, песня, фильм, игра, игры, мобильный, телефон, Android, iOS, apple, мобильный телефон, Samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ПК, web, Сеть, компьютер, Информация о Лехитская перегласовка, Что такое Лехитская перегласовка? Что означает Лехитская перегласовка?
Lehi tskaya pereglaso vka foneticheskij process osushestvivshijsya v lehitskih yazykah i zaklyuchavshijsya v perehode glasnyh perednego ryada i myagkih slogovyh sonantov v glasnye neperednego ryada i tvyordye sonanty sootvetstvenno v polozhenii pered tvyordymi zubnymi soglasnymi e gt o e gt a e gt ǫ r gt r l gt l Lehitskaya pereglasovka sposobstvovala fonologizacii korrelyacii po tvyordosti myagkosti v lehitskih yazykah a takzhe yavlyaetsya prichinoj poyavleniya ryada harakternyh dlya lehitskih yazykov cheredovanij PrimeryPolskij yazyk nesǫ gt pol niose ya nesu berǫ gt pol biore ya beru les gt pol las les kvet gt pol kwiat cvetok mr tvj gt mr tvj gt pol martwy myortvyj cr nj gt cr nj gt pol czarny chyornyj vl na gt vl na gt pol welna sherst pl nj gt pl nj gt pol pelny polnyj Pereglasovka e gt ǫ byla v znachitelnoj mere zatyorta v hode dalnejshej sudby polskih nosovyh Odnako ona vidna v nekotoryh imenah i toponimah iz Gneznenskoj bully Zuantos Sv ǫtos lt svet svyatoj Transouo Tr ǫsovo lt tresǫ tryasu Chanstobor Cǫstobor lt cest chastyj Kashubskij yazyk vera gt kashub wiara vera nesǫ gt kashub niosa ya nesu Polabskij yazyk leto gt ľotu a v polabskom perehodilo v o belj gt b olǎ Otsutstvie pereglasovkiV polskom yazyke pereglasovka ne osushestvilas v dvuh slovah cesar gt pol cesarz imperator vmesto ozhidaemogo casarz kobeta gt pol kobieta zhenshina vmesto ozhidaemogo kobiata Vyravnivanie osnov posle pereglasovkiPereglasovka porodila cheredovaniya pri sklonenii mnogih sushestvitelnyh S XVI veka v polskom literaturnom yazyke v ryade sluchaev eti cheredovaniya nachinayut ustranyatsya libo v polzu osnovy s pereglasovkoj libo naoborot st polsk cana cena cenie cene gt pol cena cenie st polsk krzaslo stul krzesle stule gt pol krzeslo krzesle st polsk zona zhena zenie zhene gt pol zona zonie st polsk siano seno sienie sene gt pol siano sianie st polsk wiadro vedro wiedrze vedre gt pol wiadro wiadrze st polsk sciana stena scienie stene gt pol sciana scianie Pereglasovka otsutstvuet v takih polskih predlogah kak przed pered przez cherez bez bez Eto svyazyvayut s tem chto konechnyj soglasnyj predlogov assimilirovalsya po tvyordosti myagkosti s nachalnym soglasnym sleduyushego slova Takim obrazom v chasti foneticheskih kontekstov sozdavalis usloviya dlya pereglasovki a v chasti net V konce koncov byli obobsheny formy bez pereglasovki Inogda v processe vyravnivaniya poyavlyalis semanticheski differencirovannye etimologicheskie dublety sr pol dzialo pushka i dzielo proizvedenie iskusstva na czole na lbu i na czele vo glave bieda bednost nuzhda gore i biada gore mezhdometie V polskih dialektah vyravnivanie protekalo inache chem v literaturnom yazyke V mazoveckom dialekte shirokoe rasprostranenie poluchili formy s e vmesto a posle gubnyh rezhe posle drugih glasnyh zamietac lit zamiatac podmetat wietrak lit wiatrak vetryanaya melnica opowiedac lit opowiadac rasskazyvat zawiesy lit zawiasy dvernye petli wiedro lit wiadro vedro wietr lit wiatr veter ofiera lit ofiara zhertva sniedanie lit sniadanie zavtrak V malopolskom i velikopolskom dialektah v ryade sluchaev cheredovanie o ustranyalos v polzu e niese lit niose nesu biere lit biore beru pielun lit piolun polyn pierun lit piorun molniya biedro lit biodro bedro mietla lit miotla metla Lozhnaya pereglasovkaV ryade sluchaev v polskom yazyke o obnaruzhivaetsya na meste etimologicheskogo to est tam gde pereglasovka ne dolzhna byla osushestvlyatsya Eto yavlenie poluchilo nazvanie lozhnoj pereglasovki osl gt pol osiol osyol kozl gt pol koziol kozyol dnk gt pol dzionek denyok vska gt pol wioska derevenka HronologiyaAbsolyutnaya hronologiya Nazvanie plemeni dedoshan lt praslav ded ded zapisano v Bavarskom geografe kak Dadosesani Eto pozvolyaet polagat chto lehitskaya pereglasovka osushestvlyalas v IX X vekah Odnako E Nalepa schitaet svidetelstvo Bavarskogo geografa irrelevantnym poskolku praslavyanskij e skoree vsego byl shirokim glasnym nizhnego podyoma ae chto moglo peredavatsya v inoyazychnyh istochnikah kak a sr v horvatskom dokumente Item ego Johannes Chroatorum dad gde dad ded Gneznenskaya bulla 1136 god uzhe otrazhaet rezultaty pereglasovki Sostroch Siostroch Sostros Siostrosz Dobrozodl Dobrosiodl Vsezodl Wszesiodl Sodlc Siodlk Siodlek Balouanz Bialowas Balouezici Bialowiezycy Balossa Bialosza Quatec Kwiatek Sulidad Sulidziad Pereglasovku otrazhayut takie starye zaimstvovaniya kak pol Piotr Pyotr lt chesh Petr lt lat Petrus pol aniol angel lt chesh anjel lt lat angelus pol kosciol kostyol lt chesh kostel lt lat castellum i pol ofiara zhertva lt chesh ofera lt nem Opfer prishedshie v polskij yazyk s prinyatiem hristianstva 966 god Odnako dlya datirovki pereglasovki verhnej hronologicheskoj granicy eti formy podhodyat slabo poskolku mogli byt zaimstvovany zadolgo do dannogo processa Krome togo H Popovskaya Taborskaya ukazyvaet na to chto pri zaimstvovanii etih form my mozhem imet delo s substituciej i podgonkoj zaimstvovannyh form pod fonologiyu yazyka recepienta a takzhe vliyaniem iskonnoj leksiki v chastnosti formy obiata zhertva Hronologiya pereglasovki e gt ǫ vyzvala sredi uchyonyh nekotorye diskussii Ya Rozvadovskij schital primerami takoj pereglasovki sleduyushie primery iz Gneznenskoj bully Landa Lad nad Warta Chrustov Boranta Odnako N van Vejk polagal chto ubeditelnye primery nachinayut poyavlyatsya tolko s XII veka a kak Gneznenskaya tak i Vroclavskaya bully pereglasovki eshyo ne pokazyvayut Suentepulc Svetoplk hronika Titmara X vek Zuentubald Svetoplk hronika Saksona Grammatika 1121 Dobrenta Dobreta Gneznenskaya bulla Modlenta Modleta Gneznenskaya bulla Radenta Radeta Gneznenskaya bulla Dobrenta Dobreta Vroclavskaya bulla Otnositelnaya hronologiya Pereglasovka proizoshla posle takogo processa kak metateza plavnyh poskolku zatronula takie slova kak berza gt breza gt br oza gt pol brzoza beryoza i perd gt pred gt pr od gt pol przod peryod Pereglasovka proizoshla do padeniya reducirovannyh poskolku e voznikshee iz i ne podvergalos pereglasovke ps gt pol pies sobaka ln gt pol len lyon sn gt pol sen son bz gt pol bez siren PosledstviyaLehitskaya pereglasovka razrushila sushestvovavshuyu do etogo korrelyaciyu po tvyordosti myagkosti kogda posle myagkih soglasnyh mogli nahoditsya tolko glasnye perednego ryada a posle tvyordyh neperednego V rezultate myagkie soglasnye byvshie do etogo allofonami tvyordyh stali otdelnymi fonemami V rezultate pereglasovki poyavilis harakternye dlya polskogo yazyka cheredovaniya glasnyh pri sklonenii sushestvitelnyh i spryazhenii glagolov wiezc vezti wioze vezu niesc nesti niose nesu las les w lesie v lesu lato leto w lecie letom miasto gorod w miescie v gorode Shozhie processy v drugih slavyanskih yazykahPerehod e v o v opredelyonnyh polozheniyah izvesten luzhickim i vostochnoslavyanskim yazykam Perehod e v a izvesten v nizhneluzhickih i vostochnobolgarskih dialektah i otrazhyon v bolgarskom literaturnom yazyke E Nalepa obedinyaet geograficheski i hronologicheski blizkij lehitskoj pereglasovke luzhickij perehod e gt o v odin process s pereglasovkoj V nemeckom dokumente 1140 g upomyanuto nazvanie Ztarecoztol Stary Kostol perevedyonnoe na nemeckij kak Aldenkirkin i otrazhayushee pereglasovku e gt o V to zhe vremya v hronike Titmara 1012 1018 nazvanie Magdeborna 30 km ot Starogo Kostyola zapisano kak Medeburu E Nalepa schitaet chto u Titmara eto slovo proassociirovalos s med myod kotoryj po mneniyu polskogo uchyonogo znal eto slovo v forme m ed a ne m od to est eshyo bez pereglasovki PrimechaniyaDlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 83 Rospond S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 2005 S 55 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 84 Treder J Dialektologia historyczna kaszubszczyzny pol Dialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas Arhivirovano 23 sentyabrya 2015 goda Lehr Splawinski T Gramatyka polabska Lwow Naklad i wlasnosc K S Jakubowskiego 1929 S 34 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 86 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 86 87 Walczak B Zarys dziejow jezyka polskiego Wroclaw Wydawnictwo Uniwersytetu Wroclawskiego 1999 S 35 ISBN 83 229 1867 4 Rospond S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 2005 S 56 57 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 88 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 87 Karas H Przeglos pol Dialekty i gwary polskie Kompendium internetowe pod redakcja Haliny Karas Arhivirovano 8 marta 2022 goda Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 88 89 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 89 Nalepa J Slowianszczyzna polnocno zachodnia Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Poznan 1968 S 219 220 Nalepa J Slowianszczyzna polnocno zachodnia Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Poznan 1968 S 217 pol Co wiemy o polszczyznie epoki przedpismiennej Z jezykowych dziejow Slowianszczyzny 2004 S 44 45 Nalepa J Slowianszczyzna polnocno zachodnia Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Poznan 1968 S 224 228 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 89 90 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 90 91 Dlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 91 Nalepa J Slowianszczyzna polnocno zachodnia Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Poznan 1968 S 217 218 LiteraturaDlugosz Kurczabowa K Dubisz S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2006 S 83 91 Nalepa J Slowianszczyzna polnocno zachodnia Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Poznan 1968 S 216 229 Rospond S Gramatyka historyczna jezyka polskiego Panstwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 2005 S 55 58 Eta statya vhodit v chislo dobrotnyh statej russkoyazychnogo razdela Vikipedii
